مقایسه کامیونهای برقی با کامیونهای LNG از نظر هزینه مالکیت 
خرابی باتری در موقعیتهای حساس یا دماهای زیر صفر یکی از چالشهای جدی برای رانندگان خودروهای سنگین است چون توقف خودرو مستقیما باعث اتلاف وقت و ضرر مالی در حملونقل میشود. با پیشرفت تکنولوژی، باتریهای نسل جدید شامل AGM و ژلی به دلیل دوام بالاتر و نیاز به نگهداری کمتر جایگزین مدلهای قدیمی شدهاند اما سوال اینجاست که کدام یک از این دو فناوری برای شرایط کاری شما مناسبتر است؟
در این مقاله از پایه یک به سراغ بررسی تفاوت این دو تکنولوژی رفته و موارد زیر را بررسی میکنیم:
- توضیح تفاوت ساختاری در فناوریهای AGM و ژلی
- بررسی قدرت استارتزنی در سرمای شدید و یخبندان
- تحلیل طول عمر و تعداد دفعات شارژ در توقفهای طولانی
- بررسی سازگاری این باتریها با سیستم شارژ و دینام کامیونها
- بررسی ارزش خرید و توجیه اقتصادی هر مدل بر اساس نوع کاربری
اگر درباره انتخاب بهترین باتری برای خودروی سنگین خود سوال و ابهامی دارید، تا پایان این متن همراه ما باشید.
تحول در ساختار باتری؛ معرفی فناوری VRLA
برای اینکه تفاوت AGM و ژلی را درک کنیم ابتدا باید بدانیم که هر دو عضو یک خانواده بزرگتر به نام VRLA Valve) Regulated Lead Acid) هستند. در باتریهای قدیمی که به باتریهای تر یا غرقابی معروف بودند، الکترولیت (مخلوط آب و اسید سولفوریک) به صورت اسید مایع درون محفظههای باتری قرار داشت. این باتریها نیاز به نگهداری مداوم، چک کردن سطح آب و اضافه کردن آب مقطر داشتند و همیشه خطر ریزش اسید وجود داشت.
اما در فناوری VRLA یا باتریهای سیلد (مهر و موم شده)، سیستم به گونهای طراحی شده که گازهای تولید شده در حین واکنش شیمیایی دوباره به آب تبدیل شده و به چرخه باز میگردند که این یعنی خداحافظی با چک کردن آب باتری.
هم باتریهای AGM و هم باتریهای ژلی از این قانون پیروی میکنند و هر دو بدون نیاز به نگهداری هستند. اما تفاوت اصلی آنها در نحوه نگهداری الکترولیت است؛ جایی که تفاوت در ساختار شیمیایی باعث ایجاد عملکردی متفاوت در هر یک از این باتریها میشود.
بررسی باتری AGM؛ عملکرد لایههای الیاف شیشهای
نام AGM مخفف عبارت Absorbent Glass Mat به معنای نمد شیشهای جذب کننده است. این تکنولوژی که ابتدا برای صنایع نظامی و هواپیماها توسعه یافت، در دهه ۸۰ میلادی وارد دنیای خودرو شد.
در باتریهای AGM اسید به صورت مایع و روان نیست بلکه مثل آبی که جذب اسفنج شده باشد کاملا به خورد لایههای نازک فایبرگلاس رفته است. این الیاف شیشهای بهصورت لایههایی کاملا فشرده بین صفحات مثبت و منفی قرار گرفتهاند.
این ساختار فشرده چند مزیت اصلی ایجاد میکند؛ اول اینکه مقاومت داخلی باتری به شدت کاهش مییابد. مقاومت داخلی پایین به معنای توانایی انتقال جریان برق بسیار بالا در کسری از ثانیه است. این دقیقا همان چیزی است که استارت یک موتور دیزل حجیم در یک کامیون سنگین به آن نیاز دارد. قدرت استارتزنی CCA در باتریهای AGM در مقایسه با باتریهای اسیدی معمولی به مراتب بیشتر است.
مزیت دوم این باتریها مقاومت فیزیکی بالای آنها است؛ زیرا صفحات و نمدها با فشار زیاد در کنار هم قرار گرفتهاند تا در برابر لرزشهای شدید جادههای ناهموار مقاوم باشند و خطر قطع شدن اتصالات داخلی در آنها به حداقل برسد.

بررسی باتری ژلی؛ دوام بالا در استفادههای طولانی مدت
در مقابل، باتریهای ژلی قرار دارند که با اضافه شدن پودر سیلیکا به اسید حالتی سفت و غلیظ (دقیقا شبیه به ژله خوراکی) پیدا کردهاند. این ژل غلیظ تمام فضای خالی داخل باتری را پر میکند و صفحات سربی را در بر میگیرد.
ساختار ژلی باعث میشود این باتریها ویژگیهایی داشته باشند که مهمترین آنها، قابلیت تخلیه کامل (بدون آسیب به صفحات) است. باتریهای معمولی اگر کاملا تخلیه شوند صفحات سربی آنها دچار آسیب (سولفاته شدن) میشوند.
باتریهای ژلی به دلیل ساختار شیمیایی خود تعداد چرخههای شارژ و تخلیه بسیار بیشتری دارند و در اثر تخلیه مکرر دچار افت کارایی نمیشوند. این ویژگی باعث شده تا برای خودروهایی که در زمان خاموش بودن موتور، تجهیزات برقی پرمصرفی دارند بهترین گزینه باشند (مثل استفاده از بخاری درجا یا یخچال در کشندههای ترانزیتی هنگام توقف).
قدرت استارتزنی و عملکرد در سرما
اگر بخواهیم تنها بر اساس قدرت روشن کردن موتور قضاوت کنیم باتری AGM عملکرد بهتری از خود نشان میدهد. موتورهای دیزل کامیونها و کامیونت ها به خصوص در روزهای سرد زمستانی برای غلبه بر اصطکاک و کمپرس بالای سیلندرها، نیاز به یک شوک الکتریکی بالا و لحظهای دارند.
باتریهای AGM به دلیل همان مقاومت داخلی پایین که اشاره شد میتوانند در لحظه شدت جریان بالایی را تولید کنند. در مقابل، باتریهای ژلی به دلیل غلظت بالای الکترولیت در انتقال سریع یونها کمی کندتر عمل میکنند. این به آن معناست که در ظرفیتهای مشابه (آمپر ساعت برابر) یک باتری ژلی قدرت استارتزنی کمتری نسبت به یک باتری AGM دارد.
اگرچه باتریهای ژلی برای استارت زدن هم بهینه شدهاند اما اگر در مناطق بسیار سردسیر (مانند شمال غرب ایران یا روسیه) فعالیت میکنید باتری AGM اطمینان خاطر بیشتری برای روشن شدن خودرو در صبحهای یخبندان ایجاد میکند.

پایداری و تعداد دفعات شارژ
در بحث طول عمر ماجرا کمی پیچیده میشود زیرا بستگی به نحوه استفاده شما دارد. عمر باتری با واحدی به نام سیکل یا چرخه (یک بار پر و خالی شدن) سنجیده میشود. باتریهای ژلی بهترین عملکرد را در تخلیه عمیق از خود نشان میدهند.
آنها میتوانند تعداد دفعات بسیار بیشتری نسبت به باتریهای AGM دشارژ و شارژ شوند. اگر رانندهای هستید که عادت دارید ساعات طولانی در پارکینگ توقف کنید و از لوازم برقی داخل کابین با موتور خاموش استفاده میکنید باتری ژلی میتواند تا دو برابر بیشتر از AGM عمر کند.
اما نکته ظریفی وجود دارد و آن اینکه باتریهای AGM اگرچه در دشارژ عمیق ضعیفتر از ژلی هستند اما در حالتی که باتری همیشه شارژ نگه داشته شود (یعنی خودرو مدام در حال حرکت باشد که طبیعت کار تریلر و کامیون است) عمر بسیار خوبی دارند. در واقع پاشنه آشیل باتری AGM دشارژ شدن کامل آن است؛ اگر یک باتری AGM را کاملا خالی کنید بازیابی آن سختتر از نوع ژلی خواهد بود.
تحمل دمای محیطی
دما تاثیرگذارترین عامل در کاهش طول عمر باتری است به طوری که هم گرمای شدید مناطق گرمسیری و هم سرمای استخوان سوز کوهستان میتواند به راحتی باتری را از کار بیندازد. باتریهای AGM در دماهای پایین کارایی و ثبات بیشتری دارند.
اما در گرمای شدید تابستان اگر باتری در محفظهای نزدیک به موتور یا اگزوز باشد AGM ممکن است رطوبت الکترولیت نمدی خود را از دست بدهد و اصطلاحا خشک شود. باتریهای ژلهای در انتقال حرارت عملکرد بهتری دارند چون ساختار ژلهای آنها میتواند گرما را به شکل یکنواختتری پخش کند و مانع از ایجاد نقاط داغ روی صفحات سربی شود.
با این حال، هر دو نوع باتری VRLA نسبت به باتریهای قدیمی آبدار حساسیت بیشتری به گرما دارند و باید در مکانی با تهویه مناسب نصب شوند. در مجموع برای اقلیمهای بسیار گرم باتری ژل اندکی برتری دارد اما این برتری مطلق نیست.

سازگاری با سیستم شارژ و دینام
این بخشی است که بسیاری از رانندگان و حتی باترسازان از آن غافل میشوند و باعث خرابی زودهنگام باتریهای گران قیمت میشود. باتریهای ژل نسبت به ولتاژ شارژ بسیار حساس هستند و به همین دلیل ولتاژ مناسب برای شارژ آنها باید کمی پایینتر از باتریهای اسیدی معمولی و AGM تنظیم شود.
اگر دینام کامیون شما ولتاژی بالاتر از حد مجاز (معمولا بالای ۱۴.۱ ولت برای هر باتری ۱۲ ولت) تولید کند، ژل داخل باتری حباب زده و از صفحات جدا میشود. این آسیب جبران ناپذیر است و باعث ایجاد حفرههای خالی در ژل و خرابی باتری میشود.
اکثر کامیونها و کامیونتهای موجود در بازار دینامهایی دارند که برای باتریهای اسیدی معمولی یا AGM طراحی شدهاند (ولتاژ حدود ۱۴.۴ تا ۱۴.۸ ولت). نصب یک باتری ژلی روی چنین سیستمی بدون اصلاح رگولاتور دینام یعنی دور ریختن پول.
در مقابل، باتریهای AGM با سیستم شارژ استاندارد اکثر خودروهای سنگین سازگاری کامل دارند و نیازی به تغییرات در سیستم دینام نیست. این یک مزیت بزرگ برای AGM محسوب میشود زیرا نصب آنها نیازمند تغییرات فنی نیست.
مقایسه هزینه و ارزش خرید
باید در نظر داشت که هر دو تکنولوژی قیمت بالاتری نسبت به باتریهای سربی و اسیدی معمولی دارند. اما در مقایسه با یکدیگر معمولا باتریهای ژلی قیمت بالاتری نسبت به AGM دارند که علت آن فرآیند تولید پیچیدهتر و مواد اولیه خاصتر است. حال سوال اینجاست که آیا این هزینه اضافه ارزشش را دارد؟
برای یک راننده ترانزیت که اولویت اولش روشن شدن خودرو در هر شرایطی و عدم نیاز به چک کردن آب باتری است باتری AGM ارزش خرید بالاتری دارد. این باتریها نسبت به کارایی و طول عمرشان توجیه اقتصادی مناسبی دارند.
اما اگر کامیون شما مجهز به تجهیزات خاص، اینورترهای قوی و تجهیزات جانبی با توان مصرفی بالا (مانند سیستمهای سرمایشی، گرمایشی و صوتی قدرتمند) است و دینام خودروی شما قابلیت تنظیم دقیق ولتاژ را دارد خرید باتری ژلی شاید در ابتدا گرانتر باشد اما با توجه به طول عمرش در درازمدت کاملا توجیه اقتصادی دارد.

کدام باتری را انتخاب کنیم؟
پس از بررسی تمام زوایای فنی میتوانیم به یک جمعبندی شفاف برسیم. هیچ بهترین مطلقی وجود ندارد؛ بهترین گزینه بستگی به نوع استفاده شما دارد.
باتری AGM را انتخاب کنید اگر:
- مسیرهای شما شامل مناطق سردسیر است و قدرت استارت اول صبح برایتان مهم است.
- سیستم شارژ و دینام کامیون شما استاندارد است و نمیخواهید تغییری در آن ایجاد کنید.
- کاربری شما بیشتر شامل رانندگی مداوم است تا توقفهای طولانی با موتور خاموش.
- به دنبال یک باتری با طول عمر بالا و قیمت منطقیتر نسبت به ژلی هستید.
باتری ژلهای را انتخاب کنید اگر:
- کاربری خودروی شما خاص است و نیاز به دشارژ با زمان زیاد دارید (مانند کمپرها یا کامیونهای با تجهیزات خاص).
- سیستم شارژر هوشمند یا دینام قابل تنظیم دارید که ولتاژ را کنترل میکند.
- در مناطق گرمسیری فعالیت میکنید و نگران خشک شدن باتری هستید.
در نهایت، برای اکثر کامیونهای باری و تجاری که در جادههای ایران تردد میکنند تکنولوژی AGM به دلیل سازگاری بهتر با سیستمهای موجود، قدرت استارت مناسب و قیمت پایینتر گزینه منطقیتر و محبوبتری محسوب میشود. این باتریها توانستهاند اعتماد رانندگان حرفهای را جلب کنند و خیال آنها را از بابت تامین انرژی در سختترین شرایط آسوده سازند.
شما از چه نوع باتری برای خودروی سنگین خود استفاده میکنید؟ آیا تجربه استفاده از باتریهای ژلی یا AGM را داشتهاید و تفاوتی در عملکرد آنها احساس کردهاید؟ نظرات و تجربیات شما میتواند به همکارانتان در انتخاب درست کمک کند. لطفا دیدگاه خود را در پایین همین صفحه بنویسید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.