آینده بازار خودروهای تجاری با ارز ترجیحی 
به گزارش پایه یک، از ابتدای سال جدید میلادی، ناوگان ترانزیت جادهای ایران در مرز ازبکستان با مشکلی جدی و زمانبر مواجه شده است؛ مشکلی که نهتنها موجب توقف دهها دستگاه کشنده و کامیون ایرانی شده، بلکه خطر فاسد شدن برخی محمولههای حساس، بهویژه بارهای یخچالی و فسادپذیر را نیز به دنبال داشته است. آنچه در ظاهر یک تاخیر اداری به نظر میرسد، در عمل به بحرانی برای رانندگان، صاحبان کالا و حتی اعتبار ترانزیتی ایران در مسیرهای بینالمللی تبدیل شده است.
بر اساس اظهارات رانندگان فعال در مسیرهای آسیای میانه، از تاریخ ۳۱ ژانویه و با پایان اعتبار دوزبلاغهای سال قبل، وزارت ترابری ازبکستان هنوز دوزبلاغهای سال جدید را در اختیار رانندگان ایرانی قرار نداده است. همین موضوع باعث شده از اول فوریه تاکنون، ناوگان ترانزیت ایران پشت مرز این کشور متوقف بماند و هر روز نیز بر تعداد خودروهای معطل افزوده شود.
رانندگان کامیون ایرانی به دلیل عدم صدور دوزبلاغ جدید پشت مرزهای ازبکستان متوقف شدهاند و روزانه به تعداد آنها اضافه میشود، حتی کامیونها با بار فاسد شدنی هم مجوز ورود ندارند.

نقش تعیین کننده دوزبلاغ
دوزبلاغ در واقع مجوز رسمی تردد ناوگان باری یک کشور در قلمرو کشور دیگر است و بدون آن، هیچ کامیون یا کشنده ای اجازه ورود، عبور یا تخلیه بار را ندارد. در مسیرهای ترانزیتی آسیای میانه، دوزبلاغها نقش حیاتی در تداوم جریان کالا دارند و هرگونه وقفه در صدور یا تمدید آنها، عملا به انسداد مسیر منجر میشود.
در مورد مرز ازبکستان، پایان اعتبار دوزبلاغهای قبلی در ۳۱ ژانویه، موضوعی کاملا قابل پیشبینی بوده و انتظار میرفت هماهنگیهای لازم برای صدور مجوزهای جدید پیش از این تاریخ انجام شود.
چرا ناوگان ایرانی از اول فوریه متوقف شد؟
یکی از رانندگان ترانزیت، اعلام کرده است که اگر دوزبلاغهای سال جدید زودتر صادر میشد، به محض پایان اعتبار مجوزهای قبلی، رانندگان میتوانستند بدون وقفه به مسیر خود ادامه دهند.
با این حال، از اول فوریه، ناوگان ترانزیت ایرانی پشت مرز ازبکستان متوقف مانده و این توقف نه مقطعی، بلکه مستمر بوده است. نکته نگرانکنندهتر این است که حتی محمولههای فاسدشدنی نیز مشمول هیچگونه استثنایی نشدهاند و اجازه ورود به خاک ازبکستان را دریافت نکردهاند.
بار فاسدشدنی پشت مرز؛ چه کسی پاسخگوست؟
در ابتدا باید گفت که مسئولیت این وضعیت، به دلیل ضعف در مدیریت و هماهنگیهای ترانزیتی است. بارهای فاسد شدنی، از جمله مواد غذایی، محصولات کشاورزی و اقلام یخچالی، به زمان بسیار حساس هستند و توقف چندروزه آنها میتواند منجر به خسارت کامل شود.
رانندگان میگویند حتی با وجود اعلام نوع بار و حساسیت زمانی آن، هیچ مجوز موقتی یا راهکار جایگزینی برای عبور این محمولهها ارائه نشده است. این موضوع نهتنها رانندگان را متضرر میکند، بلکه صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل بینالمللی را نیز با زیان مالی و از دست رفتن اعتماد شرکای خارجی مواجه میسازد.
پیامدهای توقف ترانزیت برای جایگاه ایران در منطقه
ایران بهعنوان یکی از مسیرهای مهم ترانزیتی بین شرق و غرب، سالهاست تلاش میکند جایگاه خود را در کریدورهای بینالمللی تثبیت کند. اما تکرار چنین مشکلاتی، آن هم به دلایل اداری و مدیریتی، میتواند این جایگاه را تضعیف کند.
وقتی ناوگان ایرانی در مرزها معطل میماند، کشورهای صاحب بار بهتدریج به دنبال مسیرهای جایگزین میروند؛ مسیرهایی که شاید طولانیتر یا پرهزینهتر باشند، اما از ثبات و پیشبینیپذیری بیشتری برخوردارند. این یعنی کاهش سهم ایران از بازار ترانزیت منطقه، موضوعی که جبران آن در بلندمدت بسیار دشوار خواهد بود.

نقش مدیریت ترانزیتی و دیپلماسی حملونقل
رانندگان ترانزیت تاکید دارند که ریشه اصلی این بحران، نبود مدیریت بهموقع و هماهنگی موثر با طرف ازبکی است. دوزبلاغ موضوعی تازه یا غیرمنتظره نیست و هر ساله تمدید میشود. بنابراین انتظار میرود نهادهای مسئول، پیش از پایان اعتبار مجوزهای قبلی، اقدامات لازم را انجام دهند تا ناوگان بدون وقفه به فعالیت خود ادامه دهد.
در شرایط فعلی، دیپلماسی حملونقل و پیگیری فوری از مسیرهای رسمی میتواند از طولانیتر شدن این بحران جلوگیری کند، اما زمان ازدسترفته و خسارتهای واردشده به رانندگان، بهسادگی قابل جبران نیست.
وقتی تأخیر اداری به بحران میرسد
آنچه امروز در مرز ازبکستان رخ داده، نمونهای روشن از این واقعیت است که در حوزه ترانزیت، حتی یک تأخیر چندروزه میتواند به بحران تبدیل شود. توقف ناوگان، افزایش هزینههای توقف، خطر فساد بار و فشار روانی بر رانندگان، همگی پیامدهای زنجیرهای یک تصمیم یا تعلل اداری هستند که میشد از آن پیشگیری کرد.
این اتفاق بار دیگر نشان میدهد که ترانزیت بینالمللی صرفاً به داشتن ناوگان مجهز یا مسیر جغرافیایی مناسب محدود نمیشود، بلکه نیازمند برنامهریزی دقیق، هماهنگی مستمر با کشورهای همسایه و پیشبینی ریسکهای اداری است. بدون این موارد، حتی قدرتمندترین ناوگان نیز پشت مرزها متوقف خواهد ماند.

آینده ترانزیت ایران؛ هشدار جدی برای تصمیمگیران
ادامه این وضعیت میتواند به یک هشدار جدی برای تصمیمگیران حوزه حملونقل تبدیل شود. اگر مدیریت ترانزیت بهروز و فعال نباشد، مشکلات مشابه در سایر مرزها نیز دور از انتظار نخواهد بود؛ موضوعی که مستقیما معیشت رانندگان و اعتبار حملونقل جادهای کشور را هدف قرار میدهد.
رانندگان ترانزیت امروز بیش از هر چیز، منتظر اقدام عملی هستند؛ اقدامی که نه در قالب وعده، بلکه با صدور مجوزهای لازم و باز شدن مسیرها همراه باشد. هر روز تأخیر، به معنای افزایش خسارت و کاهش اعتماد است.
چشمانداز پیشرو؛ آیا این بحران تکرار میشود؟
تجربه توقف ناوگان در مرز ازبکستان میتواند به یک نقطه عطف تبدیل شود؛ یا با اصلاح رویهها به فرصتی برای بهبود مدیریت ترانزیت بدل شود، یا در صورت بیتوجهی، به الگویی تکرارشونده در سایر مسیرهای بینالمللی تبدیل گردد.
توقف ناوگان ترانزیت ایرانی در مرز ازبکستان، فراتر از یک مشکل مقطعی، نشانهای از ضعف در برنامهریزی و هماهنگی ترانزیتی است. نبود دوزبلاغ جدید، رانندگان کامیون باری را زمینگیر کرده، بارهای فاسدشدنی را در معرض نابودی قرار داده و به اعتبار ترانزیت ایران آسیب زده است. اگر این تجربه به اصلاح فرآیندها و تقویت دیپلماسی حملونقل منجر نشود، تکرار آن در آینده دور از ذهن نخواهد بود.
به نظر شما چه راهکاری میتواند مانع تکرار چنین توقفهایی در مرزهای بینالمللی شود و چه نهادی باید مسئولیت اصلی این هماهنگیها را بر عهده بگیرد؟ نظر خود را با ما به اشتراک بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.