تاخوگراف چیست؟

تاخوگراف وسیله‌ای است که فعالیت‌های رانندگان و ناوگان خودروهای تجاری از قبیل ساعت‌های حرکت، استراحت، متوسط سرعت و مسافت طی شده را ثبت و ضبط می‌کند. تاخوگراف در انواع مختلف آنالوگ و دیجیتال روی این خودروها نصب می‌شود. البته در سال‌های اخیر استفاده از نوع دیجیتال آن رواج بیشتری پیدا کرده است.

این دستگاه به‌ویژه در کامیون‌ها، اتوبوس‌ ها و خودروهای حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌شود تا امکان نظارت بر رفتار راننده، زمان استراحت، ساعات کاری و رعایت قوانین حمل‌ونقل فراهم شود. تاخوگراف معمولا به‌صورت مستقیم به سیستم انتقال قدرت یا محور چرخ متصل می‌شود و اطلاعات را به‌صورت آنی ثبت و ذخیره می‌کند.

در بسیاری از کشورها از جمله ایران، استفاده از دستگاه تاخوگراف به‌عنوان یک الزام قانونی برای ناوگان حمل و نقل بار و مسافر تعریف شده است. این سیستم علاوه بر کمک به افزایش ایمنی جاده‌ای، از بروز تخلفات مانند رانندگی بیش‌ازحد مجاز، استراحت ناکافی یا دستکاری سرعت جلوگیری می‌کند. داده‌های ثبت‌شده توسط تاخوگراف می‌توانند در صورت بروز حادثه یا بررسی‌های دوره‌ای مورد استفاده شرکت‌های حمل‌ونقل، پلیس راهور و نهادهای نظارتی قرار گیرند.

آشنایی با انواع تاخوگراف

تاخوگراف‌ها در طول زمان و با پیشرفت فناوری در سه نسل اصلی عرضه شده‌اند که هرکدام ویژگی‌ها، ساختار و سطح دقت متفاوتی دارند. انتخاب نوع تاخوگراف به مدل خودرو، الزامات قانونی و امکانات سیستم حمل‌ونقل بستگی دارد. در ادامه، سه نوع اصلی این دستگاه را بررسی می‌کنیم.

آشنایی با تاخوگراف آنالوگ

تاخوگراف آنالوگ نسل اولیه این دستگاه است که با استفاده از دیسک‌های کاغذی، اطلاعات مربوط به سرعت، زمان رانندگی، توقف و مسافت را ثبت می‌کند. در این مدل، عقربه‌ها و سوزن‌های مکانیکی روی نمودار مدور دیسک می‌نویسند و نیاز به جایگزینی دیسک به‌صورت روزانه یا شیفتی وجود دارد. این سیستم ساده، کم‌هزینه و مناسب برای خودروهای قدیمی‌تر است اما امکان تقلب و خطای انسانی در آن بیشتر است. خواندن اطلاعات نیز نیاز به تفسیر دستی دارد و برای کنترل‌های قانونی مدرن چندان دقیق محسوب نمی‌شود. در بسیاری از کشورها، استفاده از این نوع تاخوگراف به‌مرور در حال منقضی شدن است.

آشنایی با تاخوگراف دیجیتال

تاخوگراف دیجیتال نوع رایج و مدرن‌تری است که اطلاعات را به‌صورت رمزنگاری‌شده در کارت هوشمند راننده و حافظه داخلی دستگاه ذخیره می‌کند. این مدل قابلیت ثبت دقیق‌تر سرعت، زمان رانندگی، استراحت، شتاب‌گیری و حتی باز شدن درب‌ها را دارد. از مزایای اصلی این مدل می‌توان به امنیت بالا، جلوگیری از تقلب و امکان انتقال سریع اطلاعات اشاره کرد. اغلب تاخوگراف‌های دیجیتال قابلیت اتصال به نرم‌افزارهای مانیتورینگ و تحلیل عملکرد راننده را دارند. نصب این نوع تاخوگراف در بیشتر کامیون‌ های جدید اروپا و ایران تبدیل به استاندارد شده است.

آشنایی با تاخوگراف هوشمند (Smart Tachograph)

تاخوگراف هوشمند جدیدترین نسل این دستگاه‌ها است که علاوه بر ویژگی‌های نسخه دیجیتال، دارای سیستم موقعیت‌یاب GPS، ارتباط از راه دور و امکانات کنترل لحظه‌ای است. در این مدل، ماموران راهنمایی و رانندگی یا سامانه‌های نظارت جاده‌ای می‌توانند بدون توقف خودرو، اطلاعات را به‌صورت بی‌سیم از تاخوگراف دریافت کنند. این مدل به‌ویژه در اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۹ برای خودروهای جدید اجباری شده است. سیستم‌های هوشمند امکان کنترل دقیق‌تری بر ساعات رانندگی، زمان استراحت، تغییر راننده و حتی عبور از مرزها فراهم می‌سازند. در ایران نیز زیرساخت این مدل در حال توسعه است.

راهنمای استفاده از تاخوگراف

در ادامه نگاهی کلی داریم به مراحل استفاده از تاخوگراف دیجیتال، چرا دیجیتال؟ به دلیل این‌که این‌روزها رایج‌تر است و تقریبا در تمام مدل‌های خودروهای تجاری به چشم می‌خورد. این مراحل را در ادامه می‌خوانید.

آماده‌سازی قبل از رانندگی

• بررسی سلامت دستگاه: اطمینان حاصل کنید که تاخوگراف به‌درستی نصب شده و هیچ پیامی مبنی بر خطا یا نقص فنی نمایش داده نمی‌شود.
• داشتن کارت راننده معتبر: کارت راننده باید معتبر و شخصی باشد. در صورت گم‌شدن یا خرابی کارت، حداکثر تا ۱۵ روز می‌توان بدون آن رانندگی کرد، به‌شرطی که رسیدهای لازم تهیه و نگهداری شوند.

ورود کارت راننده

• روشن کردن خودرو: سوئیچ را در وضعیت روشن قرار دهید تا تاخوگراف فعال شود.
• وارد کردن کارت: کارت راننده را در شکاف شماره ۱ با تراشه رو به بالا و پیکان به سمت داخل وارد کنید. در صورت داشتن راننده دوم، کارت او در شکاف شماره ۲ وارد می‌شود.
• تایید اطلاعات: تاخوگراف اطلاعات کارت را خوانده و نمایش می‌دهد. در صورت درخواست، فعالیت‌های قبلی را به‌صورت دستی وارد کنید.

انتخاب وضعیت فعالیت

• حالت‌های فعالیت: تاخوگراف دارای چهار حالت فعالیت است: رانندگی، کار دیگر، آماده‌به‌کار و استراحت.
• تغییر وضعیت: راننده باید وضعیت فعالیت خود را به‌درستی انتخاب و در صورت تغییر، آن را در دستگاه ثبت کند.

رانندگی و ثبت اطلاعات

• ثبت خودکار: در حین رانندگی، تاخوگراف به‌صورت خودکار اطلاعات مربوط به سرعت، مسافت، زمان رانندگی و توقف‌ها را ثبت می‌کند.
• تغییر راننده: در صورت تغییر راننده، کارت راننده جدید باید وارد شود و وضعیت فعالیت به‌روزرسانی گردد.

پایان شیفت و خروج کارت

• توقف کامل: پس از پایان رانندگی، خودرو را متوقف کرده و ترمز دستی را فعال کنید.
• خروج کارت: با فشردن دکمه مربوطه، کارت راننده را خارج کنید. دستگاه ممکن است درخواست پرینت خلاصه فعالیت‌ها را نمایش دهد.
• ذخیره‌سازی داده‌ها: اطمینان حاصل کنید که داده‌های ثبت‌شده به‌درستی ذخیره شده‌اند و در صورت نیاز، پرینت‌های لازم تهیه شوند.

نکات مهم استفاده از تاخوگراف

• ورود دستی اطلاعات: در صورت انجام فعالیت‌هایی خارج از خودرو (مانند بارگیری یا استراحت)، باید این اطلاعات به‌صورت دستی در تاخوگراف وارد شوند.
• نگهداری داده‌ها: داده‌های ثبت‌شده باید برای مدت زمان مشخصی (معمولا ۲۸ روز) نگهداری شوند و در صورت درخواست مراجع ذی‌ربط ارائه گردند.
• استفاده از کارت شخصی: هر راننده باید از کارت شخصی خود استفاده کند و استفاده از کارت دیگران ممنوع است.
• آموزش مستمر: رانندگان باید به‌صورت دوره‌ای آموزش‌های لازم را در خصوص استفاده صحیح از تاخوگراف دریافت کنند.

راهنمای استفاده از تاخوگراف در نیسان

استفاده از تاخوگراف در خودروهای نیسان که به‌عنوان نیسان دیزلی یا نیمه‌سنگین در حمل‌ونقل جاده‌ای به‌کار می‌روند، تفاوت ماهوی با سایر خودروهای سنگین ندارد. این خودروها نیز در صورت تجهیز به تاخوگراف دیجیتال، باید همان مراحل استاندارد از جمله ورود کارت راننده، انتخاب وضعیت فعالیت، ثبت اطلاعات رانندگی و خروج کارت در پایان شیفت را طی کنند. دستورالعمل‌های استفاده، نوع کارت و الزامات قانونی برای رانندگان نیسان مشابه سایر کامیون‌ها و اتوبوس‌هاست و رعایت آن‌ها برای جلوگیری از جریمه، حفظ اطلاعات و ارتقای ایمنی الزامی است.

قوانین دستگاه تاخوگراف

استفاده از دستگاه تاخوگراف در خودروهای سنگین نه‌تنها یک ابزار مدیریتی، بلکه در بسیاری از کشورها، الزام قانونی برای نظارت بر ایمنی جاده‌ای و کنترل رفتار رانندگی است. در ایران نیز بر اساس دستورالعمل‌های وزارت راه، پلیس راه، نصب تاخوگراف دیجیتال برای کامیون‌ها، کشنده‌ ها و اتوبوس‌ها الزامی است. طبق مقررات، هر راننده موظف است در زمان شروع شیفت کاری، کارت راننده شخصی خود را در دستگاه وارد کرده و تمام فعالیت‌های روزانه را به‌درستی ثبت کند. هرگونه استفاده از کارت دیگران یا دستکاری دستگاه، تخلف محسوب شده و مشمول جریمه‌های سنگین خواهد بود.

بر اساس قوانین بین‌المللی حمل‌ونقل جاده‌ای، به‌ویژه کنوانسیون اروپایی AETR، رانندگان موظف‌اند حداکثر ۹ ساعت در روز رانندگی کنند و پس از هر ۴.۵ ساعت رانندگی، حداقل ۴۵ دقیقه استراحت نمایند. داده‌های ثبت‌شده توسط تاخوگراف باید حداقل به مدت ۲۸ روز در خودرو نگهداری شوند و شرکت‌های حمل‌ونقل نیز موظف‌اند نسخه‌های آرشیو شده آن‌ها را برای مدت مشخص حفظ کنند. ماموران پلیس راه یا بازرسان سازمان راهداری حق دارند در هر زمان اطلاعات این دستگاه را بررسی و در صورت تخلف، اقدامات قانونی انجام دهند.

تاریخچه دستگاه تاخوگراف

ایده اولیه طراحی تاخوگراف به اوایل قرن بیستم در اروپا بازمی‌گردد، جایی که کارخانه‌های تولید کامیون‌های سنگین برای اولین‌بار نیاز به ثبت رفتار راننده و پایش زمان رانندگی را مطرح کردند. در دهه ۱۹۲۰، شرکت آلمانی Kienzle اولین نسل از تاخوگراف‌های مکانیکی را طراحی کرد که با دیسک‌های کاغذی، زمان و سرعت را به‌صورت آنالوگ ثبت می‌کردند. این فناوری در ابتدا برای استفاده‌های صنعتی و ناوگان دولتی کاربرد داشت، اما به‌مرور در حمل‌ونقل عمومی نیز گسترش یافت.

از دهه ۱۹۷۰ میلادی به بعد، با تصویب قوانین حمل‌ونقل بین‌المللی، استفاده از تاخوگراف برای کنترل ساعت کاری رانندگان در کشورهای اروپایی الزامی شد. در ایران نیز پس از تصویب ضوابط ایمنی در حمل‌ونقل جاده‌ای، نصب تاخوگراف برای ناوگان باری و مسافری سنگین الزامی گردید. از سال ۲۰۱۰ به بعد، نسل دیجیتال تاخوگراف‌ها با کارت هوشمند راننده، حافظه داخلی و امکان پرینت اطلاعات جایگزین نمونه‌های قدیمی شدند. امروزه با توسعه نسخه‌های هوشمند (Smart Tachograph)، تاخوگراف‌ها به بخشی از سامانه‌های یکپارچه نظارت ناوگان تبدیل شده‌اند و نقش کلیدی در ایمنی، بهره‌وری و شفافیت حمل‌ونقل دارند.

جمع‌بندی آنچه گفتیم

تاخوگراف به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای نظارتی در ناوگان حمل‌ونقل سنگین، نقش کلیدی در مدیریت زمان رانندگی، افزایش ایمنی جاده‌ای و کاهش تخلفات انسانی ایفا می‌کند. این دستگاه، چه در قالب آنالوگ، دیجیتال یا هوشمند، امکان ثبت دقیق اطلاعاتی مانند سرعت، مسافت، زمان کار و استراحت راننده را فراهم کرده و پایه‌ای برای ارزیابی عملکرد و رعایت قوانین حمل‌ونقل محسوب می‌شود.

استفاده صحیح از تاخوگراف، نه‌تنها یک الزام قانونی برای رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل است، بلکه گامی مؤثر در جهت ارتقای بهره‌وری، کاهش خستگی و پیشگیری از سوانح ناگوار به‌شمار می‌رود. آموزش مداوم رانندگان، استفاده از کارت شخصی، نگهداری درست داده‌ها و رعایت محدودیت‌های زمانی رانندگی، از مهم‌ترین نکاتی هستند که باید در بهره‌برداری از این سیستم مدنظر قرار گیرند.

با پیشرفت فناوری و گسترش زیرساخت‌های دیجیتال، تاخوگراف‌ها به ابزارهای هوشمند و متصل تبدیل شده‌اند که نه‌تنها ایمنی را افزایش می‌دهند، بلکه امکان مدیریت لحظه‌ای ناوگان را نیز در اختیار مدیران حمل‌ونقل قرار می‌دهند. توجه به این موضوع، آینده‌ای ایمن‌تر و پربازده‌تر را برای صنعت حمل‌ونقل رقم خواهد زد.

تاخوگراف وسیله‌ای است که فعالیت‌های رانندگان و ناوگان خودروهای تجاری از قبیل ساعت‌های حرکت، استراحت، متوسط سرعت و مسافت طی شده را ثبت و ضبط می‌کند. تاخوگراف در انواع مختلف آنالوگ و دیجیتال روی این خودروها نصب می‌شود. البته در سال‌های اخیر استفاده از نوع دیجیتال آن رواج بیشتری پیدا کرده است.

این دستگاه به‌ویژه در کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و خودروهای حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌شود تا امکان نظارت بر رفتار راننده، زمان استراحت، ساعات کاری و رعایت قوانین حمل‌ونقل فراهم شود. تاخوگراف معمولا به‌صورت مستقیم به سیستم انتقال قدرت یا محور چرخ متصل می‌شود و اطلاعات را به‌صورت آنی ثبت و ذخیره می‌کند.

در بسیاری از کشورها از جمله ایران، استفاده از دستگاه تاخوگراف به‌عنوان یک الزام قانونی برای ناوگان حمل و نقل بار و مسافر تعریف شده است. این سیستم علاوه بر کمک به افزایش ایمنی جاده‌ای، از بروز تخلفات مانند رانندگی بیش‌ازحد مجاز، استراحت ناکافی یا دستکاری سرعت جلوگیری می‌کند. داده‌های ثبت‌شده توسط تاخوگراف می‌توانند در صورت بروز حادثه یا بررسی‌های دوره‌ای مورد استفاده شرکت‌های حمل‌ونقل، پلیس راهور و نهادهای نظارتی قرار گیرند.