
برای هر راننده سنگین، آن لحظهای که پدال گاز را در ابتدای یک سربالایی تند فشار میدهد، لحظه لذت ناب است. در ماشینهای نسل قدیم، بین فشردن پدال تا شنیدن صدای سوت معروف توربو و احساس کشش واقعی، یک وقفه عذابآور وجود داشت؛ ثانیههایی که انگار موتور در حال فکر کردن بود تا تصمیم بگیرد قدرت را آزاد کند یا نه! اما در کامیونهای نسل جدید، داستان متفاوت است.
شما پدال را لمس میکنید و ماشین بلافاصله مانند یک اسب سرکش واکنش نشان میدهد. این تفاوت در رفتار موتور، حاصل یک نوآوری فناورانه در زیر کاپوت است؛ نبرد میان توربوشارژرهای ساده (Fixed) و توربوشارژرهای هندسه متغیر (VGT).
انتخاب بین این دو تکنولوژی، همیشه یکی از بزرگترین چالشهای مالکان خودروهای سنگین و مکانیکها بوده است. آیا پیچیدگی و هزینه بالای سیستمهای VGT ارزش آن شتاب و مصرف سوخت کمتر را دارد؟ یا اینکه سادگی و جان سختی توربوهای قدیمی همچنان برنده میدان است؟
در این مقاله از پایه یک، قصد داریم به بررسی فنی این دو سیستم بپردازیم و بدون تعصب، مزایا و معایب هرکدام را بررسی کنیم. چه راننده یک تریلر ترانزیتی باشید که هزاران کیلومتر را در اتوبانها طی میکند و چه مالک یک کامیونت پخش داخل شهری، درک تفاوت این دو فناوری موتور، میتواند در هزینههای تعمیراتی و انتخاب روغن موتور مناسب، میلیونها تومان به نفع شما تمام شود.
توربوشارژر ساده (Fixed Geometry) چیست؟
برای درک تکنولوژیهای جدید، ابتدا باید به ریشهها برگردیم، توربوشارژرهای ساده یا همان هندسه ثابت (Fixed Geometry)، دهههاست که روی کشنده ها و کامیونها را تغذیه میکنند. ساختار این قطعه بسیار ساده است: یک پروانه توربین که با دود خروجی اگزوز میچرخد و یک پروانه کمپرسور که هوا را فشرده کرده و به داخل موتور میفرستد. در این نوع توربوها، سایز هوزینگ (پوسته) و زاویه پرهها ثابت است و هیچ قطعه متحرکی درون پوسته اگزوز وجود ندارد.

اما این سادگی یک مشکل بزرگ فیزیکی دارد، توربویی که برای دور موتور بالا طراحی شده باشد تا حجم زیادی از هوا را تامین کند، در دور موتور پایین کارایی ندارد، زیرا فشار دود اگزوز برای چرخاندن سریع پروانه کافی نیست. اینجاست که پدیدهای به نام توربو لگ (Turbo Lag) یا تاخیر توربو رخ میدهد؛ همان مکثی که در شروع حرکت حس میکنید.
برای حل مشکل فشار بیش از حد در دورهای بالا، مهندسان قطعهای به نام ویستگیت (Wastegate) را اضافه کردند. ویستگیت یک دریچه مکانیکی ساده است که وقتی فشار توربو از حد مجاز (مثلا ۲ بار) بالاتر میرود، باز میشود و بخشی از دود اگزوز را بدون عبور از پروانه توربو، مستقیما به اگزوز میفرستد.
اگرچه این کار جلوی انفجار موتور را میگیرد، اما عملا بخشی از انرژی سوخت را هدر میدهد. این سیستم در کامیونهای قدیمیتر مانند بنز، ماک و برخی مدلهای هُوو (Howo) رایج است و بزرگترین مزیت آن، تعمیرات ارزان و مقاومت بالا در برابر دوده و روغن بیکیفیت است.
توربوشارژر VGT چیست؟
تکنولوژی VGT یا همان توربوشارژر با هندسه متغیر، پاسخی هوشمندانه به مشکل توربوهای قدیمی بود. در این سیستم، مهندسان به جای استفاده از یک پوسته ثابت، مجموعهای از پرههای متحرک را در اطراف پروانه توربین (در قسمت اگزوز) قرار دادند.
این پرهها که شبیه دریچههای کوچک هستند، توسط یک بازوی برقی یا بادی به نام اکچویتور کنترل میشوند و میتوانند زاویه باز و بسته شدن خود را تغییر دهند. عملکرد این سیستم شبیه به تغییر دهانه شلنگ آب است؛ وقتی دهانه را تنگ میکنید، آب با فشار و سرعت بیشتری خارج میشود.

در دور موتور پایین که حجم دود کم است، پرههای VGT بسته میشوند تا مسیر عبور دود تنگ شود. این کار باعث میشود سرعت برخورد دود به پروانه افزایش یابد و توربو حتی با گاز کم هم به سرعت بچرخد.
اما وقتی دور موتور بالا میرود و حجم دود زیاد میشود، پرهها باز میشوند تا راه نفس موتور باز شود و خفگی ایجاد نگردد. به این ترتیب شما عملا دو توربو در یک توربو دارید: یکی برای شتابگیری و دیگری برای سرعت نهایی.
مقایسه عملکرد این فناوریها در جاده
تفاوت اصلی این دو سیستم زمانی مشخص میشود که پشت فرمان یک کامیون با بار کامل در گردنه باشید. در مدلهای مجهز به VGT، گشتاور موتور به صورت خطی و یکنواخت در اختیار شماست. یعنی دیگر لازم نیست منتظر بمانید تا دور موتور به ۱۵۰۰ یا ۱۶۰۰ برسد تا توربو وارد مدار شود؛ بلکه از همان دورهای پایین (حدود ۱۰۰۰)، کشش موتور محسوس است. این ویژگی باعث میشود دندهکشیها کمتر شود و راننده استرس کمتری برای افت دور موتور داشته باشد.
نکته مهم دیگر که بسیاری از آن غافل هستند، نقش VGT در سیستم ترمز کمکی است. در توربوهای ساده، ترمز اگزوز (خفه کن) یک دریچه جداگانه در مسیر لوله اگزوز است. اما در سیستم VGT، خود توربو میتواند به عنوان ترمز موتور عمل کند.
با بسته شدن کامل پرهها در هنگام رها کردن گاز، فشار معکوس شدیدی در اگزوز ایجاد میشود که پیستونها را کند کرده و قدرت ترمزگیری موتور را به شدت افزایش میدهد. این قابلیت در پایین آمدن از سراشیبیها با یک تریلر سنگین، نعمتی بزرگ برای حفظ لنت ترمز است.

تعمیرات و استهلاک هر مدل توربوشارژر چگونه است؟
تا اینجا همه چیز به نفع تکنولوژی جدید بود، اما وقتی پای تعمیرات و شرایط نگهداری به میان میآید، ورق برمیگردد. توربوهای ساده به دلیل نداشتن قطعات متحرک در بخش داغ اگزوز، استهلاک بسیار پایینی دارند و حتی با روغنهای معمولی و سوخت نه چندان با کیفیت هم سالها کار میکنند. خرابی آنها معمولا محدود به بوش و شفت مرکزی است که با هزینه مناسب قابل تعمیر است.
در مقابل، سیستم VGT دشمن سرسختی به نام دوده دارد. سوخت دیزل بیکیفیت یا احتراق ناقص باعث تجمع کربن روی پرههای متحرک میشود. این دوده به مرور زمان باعث گیرپاژ کردن یا قفل شدن پرهها شده و عملکرد توربو را مختل میکند.
در این حالت یا ماشین نفس ندارد (اگر پره باز بماند) یا در دور بالا کم میآورد (اگر پره بسته بماند). علاوه بر این، خرابی اکچویتور برقی که مغز متفکر این سیستم است، یکی از ایرادات رایج در کامیونهای وارداتی محسوب میشود. هزینه تعمیر یا تعویض کارتریج یک توربو VGT گاهی تا سه برابر یک مدل ساده تمام میشود که برای مالکان کامیونت یا خودروهای اقتصادی فاکتور مهمی است.
چرا کامیونهای جدید محکوم به استفاده از VGT هستند؟
شاید بپرسید اگر توربو ساده کمخرجتر است، چرا تمام برندهای مطرح مثل ولوو، اسکانیا و بنز به سمت VGT رفتهاند؟ پاسخ در یک کلمه خلاصه میشود: استاندارد آلایندگی. موتورهای یورو ۵ و یورو ۶ برای کاهش اکسیدهای نیتروژن (NOx) نیاز به سیستم EGR یا بازگردانی دود اگزوز دارند.
برای اینکه دود بتواند برخلاف جهت طبیعی خود دوباره به سیلندر برگردد، فشار اگزوز باید همیشه بالاتر از فشار هوای ورودی باشد. توربوهای ساده نمیتوانند این فشار معکوس را به صورت کنترلشده ایجاد کنند.
تنها توربوشارژر VGT است که میتواند با تنگ کردن مسیر خروجی، فشار لازم را برای عملکرد صحیح سیستم EGR و کاتالیزورهای پیشرفته فراهم کند. بنابراین حذف VGT در کامیونهای مدرن، علاوه بر افت قدرت، باعث اختلال در سیستمهای آلایندگی و روشن شدن چراغ چک خواهد شد.

جمعبندی و نتیجهگیری
در نهایت، انتخاب برنده این نبرد بستگی به نوع کاربری و جغرافیای فعالیت شما دارد. اگر راننده ترانزیت هستید و در مسیرهای کفی و طولانی با استانداردهای روز اروپا رانندگی میکنید، توربوشارژر VGT با مصرف سوخت کمتر، ریتاردر قویتر و رانندگی لذتبخشتر، انتخاب بیرقیب شماست.
اما اگر در محیطهای کارگاهی پر گرد و خاک کار میکنید یا دسترسی به سوخت و روغن باکیفیت ندارید، توربو ساده همچنان طلایهدار دوام و ارزانی است. فراموش نکنید که تکنولوژی VGT هرچقدر هم پیشرفته باشد، نیازمند رانندگی اصولی و سرویسهای دقیقتری نسبت به نسلهای قبلی است.
شما طرفدار کدام سیستم هستید؟ آیا تا به حال تجربه خرابی یا حذف سیستم VGT را روی ماشین خود داشتهاید؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
متاسفانه این سیستم توی ایران جز دردسر و خرج تراشی ، هیچ نتیجه ی قابل توجهی نداشت
ما حاضر بودیم ماشینمون کم نفس باشه ولی اینقدر هزینه تعمیر و نگهداری این قطعه ی مدرن رو ندیم
بخصوص توی کامیون های داف که این تکنولوژی خون به دل راننده ها کرد
متاسفانه بعضی از این تکنولوژی ها فقط روی کاغذ و توی اروپا جواب میدن
یه توربو شارژر قدیمی ، ده سال بدون هزینه خاصی ، کار میداد ، ولی توربوهای vgt ، حتی دوسال هم کار نمیکنن توی ایران
بدون شک فن بیان بالا وتسلط علمی نویسنده درخشان ترین نکته در مقالات پایه یک است
ممنون میشم اگر در مورد تایم ونحوه باز و بست پمپ انژکتور هم مطالبی بنویسید
سلام، ممنون از توجهتون. اصول نگهداری و سرویس پمپ انژکتور موتورهای دیزلی و سرویس و تعویض پمپ و انژکتورهای فشار بالا جزو مطالب پایه یک هستن و بهطور کامل بررسی شدن.
وقتی حرف به صورت علمی و با زبان فنی قابل فهم ارایه بشه حتی اگه متن رو نبینی و فقط بشنوی راحت میشه تصور کرد .این نشانه تجربه فنی و دانش بالای متکلم هستش .
سلام، سپاس از همراهی شما.
عرضه پیکاپ فوتون بنزینی اتومات در بورس کالا (دی 1404)
طرح فروش نقدی کشنده تک محور اتومات فاو 460 (دی 1404)
طرح پیشفروش کامیونتهای جک با امکان اخذ تسهیلات لیزینگ (دی 1404)
طرح پیشفروش عادی علیالحساب کامیونتهای جک (دی 1404)
عرضه ون فوتون وانا نیوفیس در بورس کالا (دی 1404)
عرضه کشنده فوتون H5 در بورس کالا (دی 1404)
طرح فروش نقدی کامیونت فورس 6 تن خوابدار (دی 1404)
طرح فروش فوری زامیاد EX تکسوز و انواع پادرا پلاس (دی 1404)
عرضه کشنده فاو جفت محور J6P-460 در بورس کالا (دی 1404)
فروش فوری قیمت قطعی پیکاپ مکسوس استار H (دی 1404)
طرح فروش نقدی کامیونتهای فورس و کامیون کمپرسی امپاور (دی 1404)
طرح فروش نقدی کامیون میکسر و کمپرسی new2631 (دی 1404)
قیمت روز
از آخرین اطلاعیهها و شرایط فروش شرکتهای خودروسازی ماشینهای سنگین و نیمه سنگین باخبر شوید.
برای دریافت رایگان اطلاعیههای فروش نقدی و اقساطی انواع کامیونت و کامیون، اطلاعات زیر را وارد کنید.