سیستم فرمان هیدرولیک یا الکتروهیدرولیک؟ بررسی عملکرد و هزینهها 
گیربکس در خودروهای سنگین فقط یک مجموعه تعویض دنده نیست؛ بلکه بخش اصلی سیستم انتقال قدرت است که مستقیما بر شتاب، مصرف سوخت، استهلاک قطعات و هزینههای نگهداری تاثیر میگذارد. در بازار ایران دو برند ZF آلمان و FAST چین بیش از سایر رقبا مورد توجه قرار دارند؛ یکی با تکیه بر مهندسی دقیق و فناوری پیشرفته شناخته میشود و دیگری با دوام مکانیکی، قیمت مناسب و سهولت تعمیر سهم بالایی از بازار را به دست آورده است.
در این مقاله از پایه یک، به مقایسه گیربکس ZF و FAST میپردازیم و موضوعات زیر را بررسی میکنیم:
- تفاوت ساختار مهندسی و فلسفه طراحی در دو برند
- عملکرد در مسیرهای طولانی، گردنهها و شرایط سخت کاری
- نرمی تعویض دنده و فناوریهای هوشمند در مدلهای اتوماتیک
- تحمل بار، دوام مکانیکی و مقاومت در برابر اورلود
- هزینههای نگهداری، دسترسی به قطعات و وضعیت تعمیرات در ایران
- انتخاب مناسب بر اساس نوع کاربری و شرایط جادهای کشور
اگر در انتخاب بین گیربکس آلمانی ZF و گیربکس چینی FAST تردید دارید و میخواهید بدانید کدام یک در جادههای ایران دوام بیشتری دارد، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
چرا زداف آلمان هنوز هم حرف اول را در دنیای گیربکس میزند؟
گیربکس ZF با تعویض دنده به موقع هم فشار به موتور را کم میکند و هم عمر قطعات را طولانیتر میکند. محصولات این شرکت در طیف وسیعی از خودروها، از سواریهای لوکس گرفته تا سنگینترین تریلرها و ماشین آلات معدنی استفاده میشوند. در حوزه حملونقل سنگین، سریهای Ecosplit (دستی) و TraXon (اتوماتیک) این شرکت معیاری برای سنجش کیفیت هستند. مهندسی آلمانی در این گیربکسها بر سه اصل استوار است:
- راندمان بالا
- وزن کم
- دقت تعویض دنده
استفاده از آلیاژهای بسیار سبک و در عین حال مقاوم باعث شده تا گیربکسهای ZF نسبت به توان خروجی خود وزن بسیار پایینی داشته باشند که این موضوع به افزایش ظرفیت بارگیری مجاز خودرو کمک میکند. سیستمهای اتوماتیک این شرکت که با نام تجاری TraXon شناخته میشوند مجهز به نرمافزارهای هوشمندی هستند که با استفاده از دادههای جیپیاس و توپوگرافی جاده، دنده مناسب را پیشبینی میکنند.
این فناوری باعث میشود که در سربالاییها و سرازیریها خودرو همیشه در بهینهترین حالت ممکن قرار داشته باشد. همچنین اینتاردرهای هیدرولیکی ZF که به صورت یکپارچه با گیربکس طراحی میشوند یکی از قدرتمندترین سیستمهای کمکی ترمز در جهان هستند. این سیستمها بدون درگیر کردن لنتهای ترمز سرعت کامیون را در سرازیریهای طولانی کنترل میکنند که باعث میشود در سرازیریها، راننده با خیال راحت و تسلط کامل رانندگی کند.

گیربکس FAST چین چطور به انتخاب اول کامیونهای اقتصادی تبدیل شد؟
پاسخ این سوال در سه کلمه یعنی قیمت، سادگی و خدمات خلاصه میشود. شرکت فست (Shaanxi Fast Gear) بزرگترین تولید کننده گیربکسهای سنگین در چین است. داستان موفقیت این شرکت با همکاری استراتژیک با شرکت آمریکایی ایتون آغاز شد.
فست با بهرهگیری از نقشههای فنی ایتون شروع به تولید گیربکسهایی کرد که برای شرایط سخت و بارهای بیش از حد مجاز (اورلود) طراحی شده بودند. برخلاف ZF که بر ظرافت و تکنولوژی تمرکز دارد فلسفه فست بر پایه سادگی، دوام مکانیکی و قابلیت تعمیر آسان بنا شده است. به همین دلیل است که امروزه روی اکثر محصولات چینی بازار ایران (مانند فوتون و هوو تا کشندههای جدیدتر) نشان این شرکت دیده میشود.
ساختار داخلی اکثر گیربکسهای فست از نوع Double Countershaft یا دو محور میانی است. این طراحی باعث میشود که بار و فشار وارده بر دندهها بین دو محور تقسیم شود که نتیجه آن افزایش طول عمر قطعات داخلی و تحمل گشتاورهای بسیار بالا است.
فست به جای استفاده از سیستمهای الکترونیکی پیچیده بر تقویت کیفیت آلیاژ و استحکام قطعات تمرکز کرده است. اگرچه در سالهای اخیر این شرکت به سمت تولید گیربکسهای اتوماتیک (AMT) نیز حرکت کرده اما همچنان تخصص اصلی و محبوبیت آن در مدلهای دستی پرقدرت است که در شرایط آبوهوایی متنوع و با گازوئیلهای بیکیفیت و نگهداریهای حداقلی همچنان به کار خود ادامه میدهند.

فرق اصلی ZF و FAST در چیست؟
گیربکسهای ZF معمولا دارای تعداد دندههای بیشتری با فواصل کوتاهتر هستند که باعث میشود افت دور موتور در هنگام تعویض دنده به حداقل برسد. در مقابل گیربکسهای فست ساختار سفت و سختتری دارند؛ شاید دندههایشان کمی سفت جا برود اما در گردنهها و سربالاییها خیالتان را از بابت قدرت و دوام راحت میکنند.
اگر بخواهیم این دو گیربکس را در عمل با هم مقایسه کنیم تفاوتها دقیقا در جایی مشخص میشود که پای هزینه، نرمی و مسیرهای سخت و بارهای سنگین وسط میآید:
- نرمی تعویض دنده: گیربکس ZF مثل سواری دنده را نرم عوض میکند اما در فست راننده باید کمی با دقت و قلق خاص دنده بدهد.
- تحمل فشار: فست به دلیل طراحی دو محوره در برابر بارهای فوق سنگین و ضربههای ناگهانی کلاچ، جان سختتر است.
- هوش و سنسور: زداف پر از سنسور برای کنترل دقیق دما و فشار است در حالی که فست سیستم سادهتر و کم دردسری دارد.
- وزن و مصرف سوخت: محصولات ZF حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد سبکتر از فست هستند؛ به همین دلیل مصرف سوخت را پایین میآورد.
- تکنولوژی اتوماتیک: اتوماتیکهای ZF دندهها را هوشمند و بدون تقه عوض میکنند اما مدلهای اتوماتیک فست هنوز جای کار دارند.

هزینه نگهداری و وضعیت قطعات یدکی در بازار ایران
گیربکسهای فست در ایران به دلیل تیراژ بالای خودروهای چینی از نظر فراوانی قطعات یدکی در وضعیت بسیار خوبی قرار دارند. تقریبا در هر شهری تعمیرکاری پیدا میشود که با ساختار این گیربکسها آشنا باشد. همچنین قیمت قطعات یدکی فست به مراتب ارزانتر از ZF است. این موضوع باعث شده تا برای مالکان کامیونت و کامیونهای میانرده، فست گزینهای اقتصادی و منطقی باشد.
در مقابل تعمیرات گیربکس ZF یک کار تخصصی است و نیاز به ابزارهای مخصوص و دانش فنی بهروز دارد. قطعات اصلی ZF به دلیل وارداتی بودن و قیمت ارزی بسیار گران هستند و نمونههای تقلبی نیز در بازار فراوان است. با این حال اگر سرویسهای دورهای و تعویض روغن گیربکس ZF با روغنهای استاندارد (مانند روغنهای اختصاصیZF-Ecofluid ) به موقع انجام شود عمر مفید آن بسیار طولانی خواهد بود.

گیربکس مناسب برای کاربری شما کدام است؟
اگر خودرو برای ترانزیت بینالمللی و طی کردن مسافتهای طولانی در بزرگراهها در نظر گرفته شده است، گیربکس ZF (مخصوصا مدلهای اتوماتیک) برتری مطلق دارد. اما اگر کاربری خودرو در پروژههای عمرانی، معدنی یا حمل بار در جادههای سختگذر داخلی است که فشار زیادی به سیستم انتقال قدرت وارد میشود، گیربکس فست میتواند انتخاب بهتری باشد.
جالب است بدانید این انتخاب حتی روی قیمت فروش خودرو در آینده هم اثر میگذارد. کامیونی که به گیربکس ZF مجهز است در بازار دست دوم حکم طلا را دارد و سریعتر نقد میشود؛ اما از آن طرف کامیونی که به گیربکس FAST مجهز است خیال صاحبش را راحت میکند که اگر روزی گیربکس پایین آمد با یک بودجه منطقی و در هر تعمیرگاهی، سریع جمعوجور شده و دوباره راهی جاده میشود.
نظر شما چیست؟ ترجیح میدهید با یک گیربکس دستی و جان سخت چینی (فست) رانندگی کنید یا راحتی و هوشمندی آلمانی پرآوازه (ZF) را انتخاب میکنید؟ تجربیات خود را از کار با این دو برند در جادههای ایران برای ما بنویسید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.