گیربکس ZF یا FAST؛ کدام یک در جادههای ایران دوام بیشتری دارد؟ 
ریتاردر یا ترمز کمکی یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی در خودروهای سنگین است که نقش مهمی در کنترل سرعت در سراشیبیهای طولانی دارد. انتخاب نوع ریتاردر مستقیما بر ایمنی، استهلاک سیستم ترمز اصلی، مدیریت حرارت و حتی هزینههای نگهداری خودرو تاثیر میگذارد. در حال حاضر دو فناوری رایج در ناوگانهای حملونقل، ریتاردر هیدرولیکی متصل به گیربکس و ریتاردر الکترومغناطیسی نصب شده روی محور یا گاردان هستند که هرکدام ویژگیها و محدودیتهای خاص خود را دارند.
در این مقاله از پایه یک، به مقایسه ریتاردر محور و ریتاردر گیربکس میپردازیم و موضوعات زیر را بررسی میکنیم:
- ساختار و مکانیزم عملکرد ریتاردر هیدرولیکی (اینتاردر)
- اصول کارکرد ریتاردر الکترومغناطیسی و جدا بودن آن از موتور
- تفاوت قدرت ترمزگیری در سرعتهای بالا و پایین
- نحوه مدیریت حرارت و تاثیر بر سیستم خنک کاری یا برق خودرو
- وزن، چالشهای نصب و هزینههای سرویس هر سیستم
- انتخاب گزینه مناسب بر اساس نوع مسیر و کاربری خودرو
اگر در انتخاب بین ریتاردر گیربکسی و محوری تردید دارید و میخواهید بدانید کدام گزینه برای نوع فعالیت شما منطقیتر است، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
ریتاردر هیدرولیکی (اینتاردر)؛ مکانیزم و نحوه عملکرد
ریتاردرهای هیدرولیکی که در اصطلاح رایج بازار گاهی به آنها اینتاردر نیز گفته میشود بر پایه مقاومت سیال کار میکنند. این سیستم معمولا به صورت یک واحد یکپارچه با گیربکس طراحی میشود یا در انتهای جعبه دنده نصب میشود.
اصول کارکرد این قطعه شباهت زیادی به یک تورک کانورتور (مبدل گشتاور) معکوس دارد. در داخل محفظه ریتاردر دو توربین وجود دارد که یکی ثابت (استاتور) و دیگری متحرک (روتور) که به شفت خروجی گیربکس متصل است. زمانی که راننده ریتاردر را فعال میکند، روغن هیدرولیک با فشار وارد فضای بین پرههای روتور و استاتور میشود.
حرکت روتور باعث شتاب گرفتن روغن میشود اما برخورد روغن به پرههای ثابت استاتور، جریان آن را کند کرده و ایجاد مقاومت میکند. این مقاومت هیدرولیکی مانع از چرخش آزادانه روتور شده و در نتیجه سرعت چرخش شفت خروجی گیربکس و چرخهای محرک تریلر کاهش مییابد.
انرژی جنبشی خودرو در این فرایند به انرژی حرارتی تبدیل میشود و دمای روغن به سرعت بالا میرود. به همین دلیل، ریتاردرهای هیدرولیکی نیاز به سیستم خنک کاری موتور دارند و روغن داغ شده باید از طریق یک مبدل حرارتی توسط آب رادیاتور خنک شود.

ریتاردر الکترومغناطیسی (محور)؛ اصول کارکرد مستقل
ریتاردرهای الکترومغناطیسی از جریان الکتریسیته برای ایجاد نیروی بازدارنده استفاده میکنند. این سیستمها معمولا روی شفت گاردان، بین گیربکس و دیفرانسیل و یا مستقیما روی محور عقب نصب میشوند. ساختار آنها شامل تعدادی بوبین (سیمپیچ) ثابت است که به شاسی خودرو متصل هستند و دو روتور فلزی که به شفت گاردان وصل شده و با سرعت چرخها میچرخند.
بین روتورها و بوبینها هیچگونه تماس فیزیکی وجود ندارد و تنها فاصله اندکی برای جریان هوا در نظر گرفته شده است. زمانی که جریان برق به سیم پیچها وصل میشود یک میدان مغناطیسی قوی ایجاد میشود. چرخش روتورهای فلزی در این میدان مغناطیسی باعث ایجاد جریانهای گردابی در سطح روتور میشود.
جریان ایجاد شده، نیرویی در خلاف جهت حرکت تولید میکند که جلوی چرخش آزادانه روتور را گرفته و باعث کاهش سرعت شفت میشود. گرمای تولید شده در این فرایند مستقیما در روتورها ایجاد میشود و به وسیله پرههایی که روی خود روتور تعبیه شده مانند یک فن عمل کرده و با جریان هوا خنک میشود. بنابراین این سیستم کاملا مستقل از سیستم خنک کاری موتور عمل میکند.

تفاوت قدرت ترمزگیری در سرعتهای بالا و پایین
یکی از اصلیترین تفاوتهای فنی که رانندگان باید به آن توجه کنند رفتار این دو سیستم در سرعتهای مختلف است. قدرت ریتاردرهای هیدرولیکی به سرعت چرخش شفت بستگی دارد. هرچه سرعت خودرو بیشتر باشد، مقاومت روغن و قدرت ترمزگیری افزایش مییابد؛ به همین دلیل این سیستم در سرعتهای بالا عملکرد مناسبی دارد.
اما با کاهش سرعت خودرو و پایین آمدن دور موتور یا شفت خروجی، قدرت ترمزگیری آنها به شدت افت میکند. به همین دلیل در ترافیکهای سنگین یا سرعتهای پایین شهری کارایی کمتری دارند. در مقابل، ریتاردرهای الکترومغناطیسی ویژگیهای متفاوتی را ارائه میدهند:
- عملکرد در سرعت پایین: تولید گشتاور بالا حتی در سرعتهای بسیار کم، مناسب مسیرهای شهری.
- سرعت پاسخ دهی: فعالسازی تقریبا آنی و بدون تاخیر در عملکرد ترمز.
- پایداری گشتاور: گشتاور یکنواختتر اما در دمای بالا ممکن است راندمان موقتا کاهش یابد.

مدیریت حرارت و تاثیر بر سیستمهای جانبی
نکتهای که در مهندسی خودروهای تجاری بسیار حائز اهمیت است، مدیریت حرارت تولید شده توسط ترمز کمکی است. در ریتاردرهای هیدرولیکی، تمام گرمای حاصل از ترمزگیری به سیستم خنک کاری موتور منتقل میشود.
این موضوع دو جنبه دارد که از یک سو باعث میشود موتور در سرپایینیهای طولانی سرد نشود و در دمای کاری بهینه باقی بماند اما از سوی دیگر اگر سیستم خنک کاری خودرو توان کافی نداشته باشد باعث جوش آوردن موتور خواهد شد. بنابراین استفاده از اینتاردر نیازمند یک سیستم خنک کاری قدرتمند و سالم است.
در ریتاردرهای الکترومغناطیسی، گرما مستقیما به هوای محیط منتقل میشود و هیچ فشاری به رادیاتور خودرو نمیآورد. این ویژگی در مناطق گرمسیر یک مزیت بزرگ محسوب میشود. با این حال، این سیستمها مصرف برق بسیار بالایی دارند و در هنگام فعالسازی کامل، آمپر زیادی از باتری و دینام میکشند. بنابراین، نصب آنها نیازمند ارتقای سیستم برق، استفاده از دینامهای قویتر و باتریهای با ظرفیت بالاتر در کامیون است تا از افت ولتاژ در سایر بخشهای خودرو جلوگیری شود.
وزن سیستم و چالشهای نصب و سرویس
از نظر ساختاری، ریتاردرهای هیدرولیکی معمولا فشردهتر و سبکتر هستند. ادغام آنها با گیربکس باعث میشود فضای اضافی اشغال نکنند و وزن کلی خودرو را افزایش ندهند. ایزوله بودن سیستم نسبت به محیط بیرون باعث دوام بیشتر آن در برابر عوامل جوی میشود. هرچند نشتی روغن و خرابی اورینگها از مشکلات رایج آنهاست که تعمیرات پرهزینهای دارد.
در سوی دیگر، ریتاردرهای محوری وزن قابل توجهی دارند (گاهی بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم) که مستقیما از ظرفیت حمل بار خودرو کم میکند. نصب آنها روی شاسی نیازمند اصلاح گاردان و نصب پایههای نگهدارنده سنگین است. با این حال، ساختار ماژولار آنها مزایایی دارد:
- • نصب آسان: قابلیت نصب روی بسیاری از کامیونها و اتوبوسهای کارکرده بدون نیاز به تغییرات اساسی در گیربکس.
- • تعمیرات سادهتر: دسترسی راحت و بدون نیاز به باز کردن گیربکس.
- • بدون مقاومت در حالت غیرفعال: عدم ایجاد اتلاف انرژی هنگام عدم استفاده.

معیارهای انتخاب سیستم مناسب بر اساس نوع کاربری
انتخاب بین این دو فناوری باید بر اساس تحلیل دقیق مسیر و نوع بار انجام شود. اگر خودروی شما یک کشنده ترانزیتی است که اغلب در جادههای کفی با سرعت بالا تردد میکند و وزن بار برایتان اولویت دارد، ریتاردر هیدرولیکی (اینتاردر) به دلیل وزن کمتر و عملکرد عالی در سرعت بالا گزینه منطقیتری است.
اما اگر فعالیت شما شامل تردد در مسیرهای کوهستانی با پیچهای تند و سرعت پایین یا توزیع کالا در داخل شهر با توقفهای مکرر است، ریتاردر الکترومغناطیسی عملکرد بهتری ارائه میدهد. جدا بودن سیستم خنک کاری آن از موتور باعث میشود در سربالاییهای سنگین که بلافاصله به سرازیری ختم میشود نگرانی بابت دمای موتور نداشته باشید. همچنین برای خودروهایی که فاقد ریتاردر کارخانهای هستند این سیستم تنها گزینه قابل نصب به صورت افترمارکت است.
تجربه شما در استفاده از ترمزهای کمکی در جادههای کوهستانی ایران چیست؟ آیا عملکرد ریتاردر هیدرولیکی را ترجیح میدهید یا ریتاردر الکترومغناطیسی؟ خوشحال میشویم تجربیات ارزشمند خود را درباره کارایی و هزینههای این دو سیستم در بخش نظرات با ما و سایر همکاران به اشتراک بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.