تاخوگراف نسل دوم؛ شرط جدید ورود کامیونهای ایرانی به اتحادیه اروپا 
تصور کنید یک غول ۴۰ تنی با سرعت ۸۵ کیلومتر بر ساعت در دل تاریکی شب در بزرگراه حرکت میکند، اما صندلی راننده آن خالی است یا شخصی که پشت فرمان نشسته، با خیالی آسوده در حال مطالعه کتاب است.
این تصویر که تا ده سال پیش تنها در فیلمهای علمی تخیلی دیده میشد، امروز به واقعیتی در صنعت حملونقل تبدیل شده است. شرکتهای بزرگ خودروسازی و غولهای فناوری با سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری در حال رقابت هستند تا ببینند چه کسی زودتر میتواند ایمنترین و کارآمدترین کامیون خودران را به بازار عرضه کند. این فناوری پتانسیل آن را دارد که هزینههای لجستیک را به شدت کاهش دهد و ایمنی جادهها را متحول کند.
با پیشرفت سریع هوش مصنوعی و سنسورهای پیشرفته، بحث اصلی مهندسان دیگر بر سر امکانپذیر بودن نیست، بلکه بر سر انتخاب استراتژی صحیح بین سطوح مختلف اتوماسیون است. در این مقاله از پایه یک، قصد داریم به طور تخصصی و دقیق به بررسی و مقایسه دو سطح کلیدی و بحثبرانگیز در دنیای خودروهای سنگین، یعنی سطح ۳ و سطح ۴ بپردازیم.
الفبای اتوماسیون: سطوح رانندگی خودران چیست؟
برای درک عمیق تفاوت میان فناوریهای موجود، ابتدا باید به استاندارد طلایی این صنعت یعنی استاندارد SAE J3016 که توسط انجمن مهندسان خودرو (SAE International) تدوین شده است، رجوع کنیم.
این استاندارد که مورد قبول تمام خودروسازان جهان و مراجع قانونی است، اتوماسیون رانندگی را به ۶ سطح مجزا از صفر (بدون اتوماسیون) تا ۵ (اتوماسیون کامل) تقسیمبندی میکند. درک دقیق مرزهای این سطوح برای تحلیل عملکرد یک کامیونت پخش مویرگی یا یک کشنده ترانزیتی مجهز به سیستمهای هوشمند، حیاتی است و از خلط مباحث بازاریابی با واقعیتهای فنی جلوگیری میکند.
سطوح ۰ تا ۲ در واقع سیستمهای کمک راننده یا ADAS نامیده میشوند که در آنها راننده همچنان مسئولیت کامل هدایت خودرو را بر عهده دارد. در این سطوح، سیستمهایی مانند ترمز اضطراری خودکار، کروز کنترل تطبیقی و یا سیستم حفظ حرکت بین خطوط تنها به عنوان ابزارهای کمکی عمل میکنند. حتی اگر کامیون بتواند به صورت لحظهای فرمان را کنترل کند یا سرعت را تغییر دهد، راننده باید تمام وقت بر جاده نظارت داشته باشد و دستهایش روی فرمان باشد. این همان فناوریای است که امروزه در بسیاری از خودروهای تجاری مدرن مشاهده میکنیم.

اما تغییر واقعی از سطح ۳ به بعد آغاز میشود، جایی که سیستمهای رانندگی خودکار (ADS) وارد میدان میشوند. تفاوت بنیادین در اینجاست که از سطح ۳ به بالا، هوش مصنوعی مسئولیت پایش محیط اطراف را بر عهده میگیرد.
این تغییر پارادایم به این معناست که سنسورها (رادار، لیدار و دوربینها) باید بتوانند تمام خطرات جاده را شناسایی کنند. با این حال، تفاوتهای ظریف و تعیین کنندهای بین سطح ۳ و ۴ وجود دارد که مشخص میکند آیا یک راننده تریلی میتواند در حین حرکت بخوابد یا باید همچنان هوشیار باقی بماند.
کالبدشکافی فناوری خودران سطح ۳ یا Conditional Automation
سطح ۳ اتوماسیون که اغلب با نام اتوماسیون مشروط شناخته میشود، دروازه اصلی ورود هوش مصنوعی به کنترل وسیله نقلیه است. در این سطح، سیستم قادر است تمام جنبههای پویای رانندگی از جمله کنترل فرمان، شتابگیری و ترمزگیری را بر عهده بگیرد.
برای یک راننده کامیون، این فناوری به معنی امکان برداشتن دستها از فرمان و حتی چشم برداشتن از جاده در شرایط خاص است. اما کلمه حیاتی این فناوری واژه مشروط است؛ این سیستم تنها در شرایط مشخصی فعال است و راننده باید همیشه آماده باشد تا در صورت نیاز، بلافاصله کنترل را در اختیار بگیرد.
چالش بزرگ فنی و ایمنی در سطح ۳، مسئلهای است که مهندسان آن را درخواست انتقال کنترل یا مینامند. تصور کنید راننده یک تریلر سنگین در مسیری طولانی به سیستم اعتماد کرده و حواسش به گوشی موبایل یا استراحت پرت شده است.

اگر سیستم با موقعیتی مواجه شود که قادر به تحلیل آن نباشد مثلا نامشخص شدن خط کشی جاده به دلیل برف یا تعمیرات، با یک هشدار از راننده میخواهد کنترل را به دست بگیرد. تحقیقات نشان داده که بازگرداندن هوشیاری راننده و درک موقعیت خطرناک در چند ثانیه، برای ماشینهای سنگین که خط ترمز طولانی دارند، بسیار خطرناک است.
از منظر حقوقی و بیمهای، سطح ۳ یکی از پیچیدهترین مراحل توسعه فناوری است و بسیاری از سازندگان کامیون و کشنده را محتاط کرده است. در این سطح، وقتی سیستم فعال است، مسئولیت با سازنده خودرو است، اما به محض اینکه درخواست انتقال کنترل صادر شود، مسئولیت به راننده باز میگردد.
این منطقه خاکستری باعث میشود تعیین مقصر در تصادفات احتمالی بسیار دشوار باشد. اصلیترین سوالاتی که در این مواقع پرسیده میشود این است که آیا راننده به موقع واکنش نشان داده است؟ آیا سیستم زمان کافی برای واکنش به راننده داده است؟ این ابهامات باعث شده تا بسیاری از کمپانیهای پیشرو در صنعت حملونقل قید این سطح را بزنند و به سراغ سطح بالاتر بروند.
کالبدشکافی فناوری خودران سطح ۴ یا High Automation
سطح ۴ یا اتوماسیون سطح بالا، جهشی بزرگ به سوی آیندهای است که در آن نقش انسان در کابین دستخوش تغییراتی عظیم شده یا به کلی حذف میشود. در این سطح، سیستم خودرو طوری طراحی شده که در صورت بروز هرگونه مشکل یا خرابی فنی، خودِ سیستم قادر است وضعیت را مدیریت کند و کامیون را به شکلی ایمن به کنار جاده هدایت و متوقف کند.
در اینجا دیگر نیازی نیست راننده آماده به دست گرفتن کنترل باشد؛ در واقع، در محدوده عملیاتی طراحی شده (ODD)، خودرو کاملا مستقل عمل میکند. رویکرد اصلی سازندگان برای پیادهسازی سطح ۴ خودران در صنعت حملونقل، مدل عملیاتی ایستگاه به ایستگاه است.
در این سناریو، راننده کامیون را از مبدا تا یک ایستگاه انتقال در کنار بزرگراه میآورد. سپس، کشنده خودران تریلر را تحویل گرفته و تمام مسیر بزرگراه را به صورت کاملا خودکار طی میکند و در ایستگاه مقصد، بار را دوباره به یک راننده تحویل میدهد تا به انبار نهایی در شهر ببرد. این روش مسائل پیچیده رانندگی در خیابانهای شلوغ شهری را حذف میکند و بر محیط قابل پیشبینیتر بزرگراهها تمرکز دارد.

برای دستیابی به این سطح از هوشمندی، ناوگان نسل جدید باید به آرایهای از پیشرفتهترین سنسورها مجهز شود. ترکیب رادارهای دوربرد برای تشخیص موانع در فواصل چند صد متری، دوربینهای با وضوح بالا برای خواندن علائم و چراغها، و از همه مهمتر سنسورهای لیدار (LiDAR) برای نقشهبرداری لیزری سه بعدی از محیط، چشمهای این غولهای آهنی را تشکیل میدهند.
این تجهیزات به کامپیوتر مرکزی اجازه میدهند تا درک محیطی بسیار دقیقتر و سریعتری نسبت به انسان داشته باشد و خطاهای ناشی از خستگی یا حواسپرتی را که عامل اصلی تصادفات جادهای هستند، به صفر برساند.
یک مقایسه جامع؛ چرا سطح ۴ برنده رقابت است؟
وقتی صحبت از صنعت لجستیک و جابجایی بار میشود، بهرهوری حرف اول را میزند. در مقایسه مستقیم بین سطح ۳ و ۴، کفه ترازو به نفع سطح ۴ سنگینی میکند. مشکل اصلی سطح ۳ این است که با وجود اتوماسیون، راننده همچنان باید در کابین حضور داشته باشد و محدودیتهای قانونی ساعات مجاز رانندگی (HOS) همچنان پابرجاست.
یعنی حتی اگر کامیون خودش رانندگی کند، راننده نمیتواند بیش از حد مجاز قانونی در ماشین بماند و نیاز به استراحت دارد. بنابراین، هزینههای حقوق و دستمزد و زمانهای توقف اجباری حذف نمیشوند و صرفه اقتصادی چشمگیری ایجاد نمیگردد.
در مقابل، فناوری سطح ۴ قواعد بازی را تغییر میدهد. وقتی نیاز به حضور یا دخالت انسان در مسیرهای طولانی بزرگراهی حذف شود، یک تریلی مجهز به سیستم خودران میتواند به صورت ۲۴ ساعته و بدون نیاز به توقف برای خواب و استراحت حرکت کند.

این موضوع میتواند زمان حمل بار در مسیرهای ترانزیتی طولانی را به کمتر از نصف کاهش دهد. برای شرکتهای باربری، این یعنی دو برابر شدن درآمد از هر وسیله نقلیه. به همین دلیل است که اکثر سرمایهگذاران بزرگ این حوزه، سطح ۳ را به عنوان یک دردسر فنی و حقوقی میبینند و تمام تمرکز خود را روی توسعه کامیونهای سطح ۴ گذاشتهاند.
از منظر ایمنی نیز سطح ۴ برتری قاطعی دارد. در سطح ۳، خطرناکترین لحظه، لحظه انتقال کنترل از ماشین به انسان است. تحقیقات نشان میدهد انسانی که ساعتها کاری انجام نداده، دچار پدیده کوری محیطی میشود و واکنش سریع و مناسبی ندارد.
اما در سطح ۴، سیستم طوری طراحی شده که مسئولیت کامل ایمنی را میپذیرد. اگر شرایط جوی نامساعد شود یا نقصی پیش بیاید، خودِ هوش مصنوعی تصمیم میگیرد که سرعت را کم کند یا در شانهای امن توقف نماید. این رویکرد، خطای انسانی را که عامل بیش از ۹۰ درصد تصادفات جادهای است، از معادله حذف میکند.
بازیگران اصلی این فناوری و وضعیت فعلی بازار
در حال حاضر، رقابت در سطح جهانی برای تسخیر بازار خودروهای سنگین خودران بسیار داغ است. شرکت Waymo Via (زیرمجموعه گوگل) با همکاری غول خودروسازی دایملر (سازنده مرسدس بنز و فرایتلاینر)، در حال توسعه و تست کشندههایی است که مجهز به فناوری سطح ۴ هستند.
آنها معتقدند که کامیونها بستر بسیار مناسبتری نسبت به خودروهای سواری برای تجاریسازی اولیه رانندگی خودکار هستند، زیرا مسیرهای آنها در بزرگراهها قابل پیشبینیتر است. این شرکتها هماکنون در ایالتهایی مانند تگزاس و آریزونا در حال جابجایی محمولههای واقعی با نظارت ایمنی هستند.

از سوی دیگر، شرکت Aurora با استراتژی هوشمندانهای وارد میدان شده و با دو غول بزرگ دیگر یعنی ولوو تراکس (Volvo) و گروه پکار (سازنده کامیونهای پیتربیلت و کنورث) شریک شده است. هدف آنها ادغام سیستم Aurora Driver در خط تولید کارخانههاست تا کامیونها از همان ابتدا به صورت خودران متولد شوند، نه اینکه بعداً تجهیز شوند.
همچنین استارتاپهایی مانند TuSimple و Torc Robotics نیز در حال انجام آزمایشهای میدانی گستردهای هستند تا اثبات کنند که یک کامیونت یا کشنده رباتیک میتواند ایمنتر از ماهرترین رانندگان پایه یک عمل کند.
جمعبندی و نتیجهگیری
با بررسی روند تکنولوژی و سرمایهگذاریهای انجام شده، به نظر میرسد که سطح ۳ اتوماسیون در صنعت خودروهای تجاری، تنها یک پل کوتاه و لرزان بوده که بسیاری از سازندگان ترجیح دادهاند از روی آن بپرند.
آینده صنعت حملونقل جادهای، به وضوح متعلق به فناوری سطح ۴ و مدلهای عملیاتی ایستگاه به ایستگاه است. این فناوری نوید بخش کاهش شدید هزینهها، افزایش سرعت تحویل بار و ارتقای ایمنی جادههاست. البته این تغییر به یکباره رخ نخواهد داد و احتمالا تا سالها شاهد حضور ترکیبی خودروهای سنتی و خودران در جادهها خواهیم بود.
برای رانندگان و فعالان صنعت حملونقل ایران، شاید این سوال پیش بیاید که جایگاه ما در این آینده کجاست؟ اگرچه ورود این فناوری به زیرساختهای جادهای ما زمانبر خواهد بود، اما واقعیت این است که ماهیت شغل رانندگی تغییر خواهد کرد.

نقش رانندگان تریلی در آینده احتمالا شبیه به خلبانان هواپیما خواهد شد: نظارت بر سیستمهای پیچیده یا هدایت خودرو در بخشهای دشوار شهری و عملیات بارگیری و تخلیه. تکنولوژی همیشه در ابتدا ترسناک به نظر میرسد، اما تاریخ نشان داده که به جای حذف مشاغل، شکل آنها را تغییر میدهد و فرصتهای جدیدی میآفریند.
نظر شما چیست؟ آیا فکر میکنید روزی میرسد که در جادههای ایران شاهد حرکت کامیونهای بدون راننده باشیم؟ یا اعتماد به هوش مصنوعی برای کنترل یک غول ۴۰ تنی هنوز زود است؟ نظرات و دیدگاههای خود را با ما در میان بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
-
بررسی وضعیت تولید کامیون در ایران؛ رقابت میان خودروسازان به نفع کیست؟ -
نرخ حمل و نقل جادهای کالا بهروزرسانی شد؛ محاسبه براساس شاخص تن کیلومتر -
شرکتهای بزرگ مقیاس مانعی بر سر راه رانندگان کامیون -
نوسازی به سبک مرسدس بنز؛ نقش طرح ریپاور در کاهش هزینه ناوگان چیست؟ -
نمایشگاه راهسازی و بتن شیراز؛ فرصتی برای نمایشگاه آخرین دستاورد شرکتها
-
عرضه پیکاپ فوتون بنزینی اتومات در بورس کالا (دی 1404)
-
طرح فروش نقدی کشنده تک محور اتومات فاو 460 (دی 1404)
-
طرح پیشفروش کامیونتهای جک با امکان اخذ تسهیلات لیزینگ (دی 1404)
-
طرح پیشفروش عادی علیالحساب کامیونتهای جک (دی 1404)
-
عرضه ون فوتون وانا نیوفیس در بورس کالا (دی 1404)
-
عرضه کشنده فوتون H5 در بورس کالا (دی 1404)
-
طرح فروش نقدی کامیونت فورس 6 تن خوابدار (دی 1404)
-
طرح فروش فوری زامیاد EX تکسوز و انواع پادرا پلاس (دی 1404)
-
عرضه کشنده فاو جفت محور J6P-460 در بورس کالا (دی 1404)
-
فروش فوری قیمت قطعی پیکاپ مکسوس استار H (دی 1404)
-
طرح فروش نقدی کامیونتهای فورس و کامیون کمپرسی امپاور (دی 1404)
-
طرح فروش نقدی کامیون میکسر و کمپرسی new2631 (دی 1404)
ماشینهای بدون راننده شاید ۱۰۰سال آینده جهان🌍دستگیر جاده های ایران شود ما ایرانیان ماک آمریکایی۷۰سال پیش داریم دارد فعالیت میکند تا ۱۰۰آینده برای فرزندان آینده جهان 🌍🌷🌷🌷🌷🌷