چگونه گواهینامه توقیف شده را آزاد کنیم؟ + مراحل آزادسازی و مدارک 
بیمه باربری بینالمللی در اتحادیه اروپا یکی از مهمترین الزامات حقوقی برای رانندگان و شرکتهای حملونقل ترانزیتی است که در مسیرهای اروپایی تردد میکنند. فعالیت در جادههای اروپا بدون شناخت دقیق مقررات کنوانسیونها و الزامات بیمهای میتواند منجر به جریمههای سنگین، توقیف بار یا تحمیل خسارتهای مالی جدی شود.
در این مقاله از پایه یک، به بررسی قوانین حاکم بر بیمه باربری بینالمللی در اتحادیه اروپا میپردازیم و موضوعات زیر را مرور میکنیم:
- آشنایی با کنوانسیون CMR و نقش آن در تعیین مسئولیت حملونقل جادهای
- بررسی پوششهای الزامی بیمه مسئولیت متصدی حمل (بیمه CMR)
- تعهدات قانونی، استثنائات مهم و موارد عدم پرداخت خسارت
- نحوه محاسبه سقف جبران خسارت بر اساس واحد SDR
- مدارک و فرآیند اعلام خسارت در کشورهای اروپایی
- الزامات تکمیلی برای رانندگان ایرانی از جمله کارت سبز و مقررات مرتبط
اگر درباره مسئولیت قانونی خود در حمل بار به اروپا یا نحوه دریافت خسارت بیمه سوالی دارید، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
کنوانسیون CMR؛ قانون اساسی حملونقل جادهای اروپا
چارچوب قانونی حملونقل جادهای اروپا بر مبنای کنوانسیون CMR (قرارداد حملونقل بینالمللی کالا از طریق جاده) بنا شده است که در سال ۱۹۵۶ در ژنو تصویب شد. تقریبا تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا و بسیاری از کشورهای همسایه از جمله ایران به این کنوانسیون ملحق شدهاند.
طبق این قانون، هرگاه محل بارگیری و محل تخلیه بار در دو کشور متفاوت باشد و حداقل یکی از این کشورها عضو کنوانسیون باشد مقررات CMR بر آن حملونقل حاکم خواهد بود. این یعنی اگر شما باری را از ایران (عضو CMR) به آلمان (عضو CMR) حمل میکنید تمام مسئولیتهای حقوقی شما بر اساس این قانون سنجیده میشود نه بر اساس قوانین داخلی ایران یا آلمان.
اهمیت این کنوانسیون در یکسان سازی مسئولیتهاست. سند حمل یا همان راهنامه (CMR Note) مدرک اصلی قرارداد حمل محسوب میشود. بر اساس این قانون، راننده یا شرکت حملونقل مسئول سلامت کالا از لحظه تحویل گرفتن تا لحظه تحویل دادن به گیرنده است.
البته این تعهد، بدون قید و شرط نیست و قانونگذار شرایط خاصی را برای معافیت راننده در نظر گرفته است. نکته بسیار مهم برای رانندگان خودروهای سنگین این است که وجود راهنامه CMR به خودی خود به معنای وجود بیمه نیست بلکه راهنامه فقط شرایط مسئولیت را تعیین میکند و راننده باید برای پوشش این مسئولیت بیمهنامه معتبر تهیه کرده باشد.

پوششهای الزامی بیمه مسئولیت متصدی حمل
در اتحادیه اروپا، داشتن بیمه مسئولیت مدنی متصدی حملونقل که اغلب به نام بیمه CMR شناخته میشود برای فعالیت حرفهای الزامی است. این بیمه با بیمه باربری که صاحب کالا خریداری میکند تفاوت بنیادی دارد.
بیمه باربری متعلق به صاحب کالاست و خسارت وارده به کالا را جبران میکند اما بیمه CMR متعلق به شرکت حملونقل یا راننده است و خسارتهایی را پوشش میدهد که راننده طبق قانون مقصر آن شناخته شده است. اگر حادثهای رخ دهد که راننده در آن مقصر نباشد بیمه مسئولیت تعهدی برای پرداخت خسارت ندارد.
پوششهای اصلی این بیمه شامل جبران خسارتهای فیزیکی وارده به کالا در اثر تصادف، آتشسوزی، واژگونی و در برخی موارد سرقت است. همچنین هزینههای مربوط به جلوگیری از توسعه خسارت (مثلا هزینه جابجایی بار از کامیون حادثه دیده به کامیون دیگر) و هزینههای دادرسی نیز معمولا تحت پوشش قرار میگیرند.
نکته قابل توجه در قوانین اروپا این است که شرکتهای بیمه بر اساس تقصیر عمل میکنند. یعنی ابتدا باید اثبات شود که راننده یا متصدی حمل در حفظ و نگهداری بار کوتاهی کرده است تا بیمه خسارت را بپردازد.
تعهدات و استثنائات مهم در بیمه باربری
یکی از بخشهایی که بیشترین مناقشه را در دعاوی حقوقی ایجاد میکند استثنائات بیمه است. شرکتهای بیمه در اروپا بر اساس بندهای ماده ۱۷ کنوانسیون CMR در شرایط خاصی از پرداخت خسارت خودداری میکنند.
دانستن این موارد به راننده کمک میکند تا از پذیرش ریسکهای غیرضروری خودداری کند. به طور کلی، اگر خسارت ناشی از ماهیت خود کالا یا اشتباه فرستنده باشد بیمهگر مسئول نخواهد بود. مهمترین مواردی که معمولا از دایره تعهدات بیمه مسئولیت خارج هستند عبارتند از:
نقص در بستهبندی
اگر بار توسط فرستنده به درستی بستهبندی نشده باشد و در طول مسیر بر اثر تکانهای عادی جاده آسیب ببیند بیمه هیچ خسارتی پرداخت نمیکند. راننده موظف است در زمان بارگیری ظاهر بستهبندی را چک کند و اگر ایرادی دید در راهنامه ذکر کند.
عیب ذاتی کالا و شرایط فورس ماژور
فاسد شدن کالاها در صورتی که سیستم خنک کننده سالم باشد و خرابی ناشی از ماهیت خود کالا باشد، تحت پوشش قرار نمیگیرد. همچنین حوادثی که غیرقابل پیشبینی و غیرقابل اجتناب باشند (مثل سیل، زلزله یا جنگ) راننده را از مسئولیت معاف میکنند و در نتیجه بیمه مسئولیت نیز خسارتی نمیدهد.

سقف تعهدات مالی و فرمول محاسبه خسارت در CMR
برخلاف تصور عمومی، مسئولیت راننده یا شرکت حملونقل در قوانین بینالمللی نامحدود نیست. کنوانسیون CMR برای اینکه شرکتهای حملونقل با یک حادثه سنگین دچار ورشکستگی نشوند، سقف مشخصی را برای جبران خسارت تعیین کرده است.
واحد محاسبه این خسارت، SDR (حق برداشت ویژه) نام دارد؛ یک سبد ارزی متشکل از ارزهای معتبر جهانی که نرخ برابری آن روزانه توسط صندوق بینالمللی پول اعلام میشود. نکته مهم در این قانون این است که وزن کالا ملاک اصلی پرداخت خسارت است، نه ارزش واقعی و بازاری آن.
بنابراین اگر باری سبک اما بسیار گران قیمت حمل میکنید غرامت پرداختی بر اساس وزن محاسبه شده و احتمالا بسیار کمتر از قیمت واقعی کالا خواهد بود. در جدول زیر جزئیات این محاسبات و استثناهای آن آمده است:
| عنوان / فاکتور | شرح قانون و توضیحات |
| اصل محدودیت | مسئولیت متصدی حمل دارای سقف مشخص است و شامل کل قیمت کالا نمیشود. |
| فرمول محاسبه | حداکثر ۸.۳۳ SDR به ازای هر کیلوگرم وزن ناخالص بار (آسیب دیده یا مفقود). |
| پوشش مابهالتفاوت | صاحبان کالا برای جبران اختلاف قیمت واقعی و سقف SDR باید شخصا بیمه باربری تمامخطر (All Risk) تهیه کنند. |
| استثنا (لغو محدودیت) | در صورت اثبات تقصیر سنگین یا عمد (مانند رانندگی در حالت مستی) سقف محدودیت SDR برداشته شده و باید کل خسارت پرداخت شود. |
فرض کنید ۱۰۰ کیلوگرم بار به ارزش ۵۰,۰۰۰ دلار از بین برود، طبق قانون، بیمه CMR تنها معادل ۸۳۳ واحد SDR پرداخت میکند (که مبلغ ناچیزی نسبت به ۵۰ هزار دلار است). مابقی این ضرر تنها در صورتی جبران میشود که صاحب کالا بیمه تکمیلی داشته باشد یا تقصیر سنگین راننده ثابت شود.
مدارک و فرآیند اعلام خسارت در اروپا
بروز حادثه در یک کشور خارجی با زبان و قوانین متفاوت، استرس زیادی ایجاد میکند. اما رعایت خونسردی و جمعآوری مدارک مسیر دریافت خسارت را هموار میکند. طبق قوانین اروپا، اعلام خسارت باید در کوتاهترین زمان ممکن (معمولا حداکثر ۷ روز برای خسارات غیرمشهود) انجام شود.
اولین قدم، دریافت گزارش رسمی پلیس از صحنه حادثه است. بدون گزارش پلیس که علت حادثه را تایید کند شرکتهای بیمه اروپایی به سختی خسارت را میپذیرند. مدارک مهم که باید فورا برای شرکت بیمه یا نماینده آنها ارسال شود شامل موارد زیر است:
- اصل راهنامه CMR: نسخه اصلی راهنامه که در آن وضعیت کالا در زمان تحویل و توضیحات گیرنده درج شده باشد.
- گزارش بازرس: در خسارتهای سنگین، بیمهگر کارشناس اعزام میکند و همکاری راننده برای بررسی کامیون و بار ضروری است.

الزامات قانونی برای رانندگان ایرانی
رانندگان ایرانی که قصد تردد در مسیرهای اروپایی را دارند باید توجه داشته باشند که علاوه بر بیمه CMR (که مربوط به بار است) داشتن کارت سبز نیز برای پوشش خسارات جانی و مالی وارده به اشخاص ثالث (ماشینهای دیگر یا عابران) الزامی است.
این دو بیمه کاملا مجزا هستند و نباید با هم اشتباه گرفته شوند. کارت سبز در واقع همان بیمه شخص ثالث بینالمللی است. قبل از خروج از مرز بازرگان یا سایر مبادی خروجی حتما از اعتبار زمانی هر دو بیمهنامه اطمینان حاصل کنید.
نکته پایانی اینکه قوانین اتحادیه اروپا در مورد زمان رانندگی و استراحت نیز بسیار سخت گیرانه است. گاهی اوقات خستگی ناشی از عدم رعایت این قوانین به عنوان تقصیر سنگین تلقی شده و حتی میتواند منجر به عدم پرداخت خسارت توسط بیمه CMR شود.
بنابراین رعایت مجموعهای از قوانین راهنمایی و رانندگی و قوانین بیمهای ضامن امنیت شغلی و مالی شما در سفرهای اروپایی خواهد بود. همیشه پیش از امضای هر سندی در زمان بارگیری از مطابقت نوع بار با پوششهای بیمهنامه خود مطمئن شوید.
اگر تجربهای در زمینه دریافت خسارت بیمه در کشورهای اروپایی دارید یا با چالشهای قانونی خاصی در این زمینه روبرو شدهاید، نظرات و تجربیات خود را در بخش پایین این صفحه بنویسید تا سایر همکاران نیز از آن بهرهمند شوند.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.