بیمه مرزی یا کارت سبز چیست؟

تصور کنید پس از روزها رانندگی و تحمل خستگی راه، بالاخره به نقطه صفر مرزی و گیت ورودی کشور مقصد (مثلا ترکیه) رسیده‌اید. افسر گمرک مدارک شما را یکی‌یکی چک می‌کند: پاسپورت، گواهینامه بین‌المللی، کاپوتاژ و در نهایت مهم‌ترین سند: «کارت سبز».

واقعیت این است که اگر این برگه را نداشته باشید، تیرک راهبند برای شما بالا نمی‌رود و اجازه ورود به خاک آن کشور را نخواهید داشت. در این لحظه پر استرس، شما دیگر حق انتخاب ندارید؛ یا باید برگردید که غیر ممکن است، و یا مجبورید کامیون را در شلوغی مرز پارک کنید و با پرداخت هزینه‌ای گاهی چند برابر معمول و به صورت ارزی، اقدام به خرید بیمه مرزی کنید تا اجازه عبور صادر شود.

عبور از مرزهای جغرافیایی، تنها تغییر زبان و فرهنگ نیست؛ بلکه ورود به دنیایی از قوانین سختگیرانه بین‌المللی است که شوخی‌بردار نیستند. در این مقاله از پایه یک، قصد داریم به بررسی دقیق کارت سبز و تفاوت آن با راهکار اضطراری یعنی بیمه مرزی بپردازیم.

بسیاری از رانندگان دقیقا نمی‌دانند که آیا بیمه مرزی همان پوشش‌های کارت سبز را دارد؟ آیا با خرید بیمه در مرز ترکیه، می‌توانند وارد یونان هم بشوند؟ دانستن پاسخ این سوالات و تفاوت‌های حقوقی این دو سند، به شما کمک می‌کند تا قبل از رسیدن به گیت گمرک، مدارک خود را تکمیل کنید و بدون معطلی و با کمترین هزینه، سفری ایمن را در جاده‌های بین‌المللی تجربه کنید.

کارت سبز (Green Card) چیست؟

کارت سبز یا همان کارت بین‌المللی بیمه وسیله نقلیه، در واقع پاسپورت بیمه‌ای کامیون شماست. این سیستم که نام اصلی آن سیستم کارت سبز (Green Card System) است، در سال ۱۹۴۹ میلادی و تحت نظارت کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا (UNECE) پایه‌گذاری شد.

هدف اصلی از ایجاد این کارت، تسهیل تردد آزادانه خودروها بین کشورهای مختلف و تضمین پرداخت خسارت به زیان‌ دیدگان حوادث رانندگی بود. تا پیش از این سیستم، رانندگان مجبور بودند در مرز هر کشور، یک بیمه جداگانه طبق قوانین آن کشور خریداری کنند که فرآیندی بسیار زمان‌بر و پیچیده بود.

دلیل این که به این کارت سبز می‌گویند به ظاهر آن برمی‌گردد؛ در دهه‌های گذشته، این بیمه‌نامه بر روی کاغذهایی با رنگ سبز چاپ می‌شد تا پلیس و ماموران گمرک به راحتی آن را از سایر مدارک تشخیص دهند. هرچند در سال‌های اخیر و با دیجیتالی شدن سیستم‌ها، بسیاری از کشورها (از جمله اعضای اتحادیه اروپا) اجازه چاپ آن روی کاغذ سفید را هم داده‌اند، اما نام کارت سبز همچنان به عنوان نام جهانی این بیمه‌ نامه باقی مانده است. این کارت نشان می‌دهد که خودروی شما دارای پوشش بیمه مسئولیت مدنی (شخص ثالث) است که در تمام کشورهای عضو این سیستم اعتبار دارد.

مدیریت این شبکه عظیم بر عهده نهادی به نام شورای دفاتر کارت سبز (Council of Bureaux) مستقر در لندن است. در هر کشورِ عضو، یک سازمان ملی مسئولیت نظارت بر صدور و پرداخت خسارت‌ها را بر عهده دارد.

در کشور ما، بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان دفتر ملی کارت سبز شناخته می‌شود و شرکت بیمه ایران به عنوان راهبر اصلی کنسرسیوم، وظیفه صدور این کارت‌ها را برای رانندگان ایرانی بر عهده دارد.

مهم‌ترین نکته‌ای که باید درباره کارت سبز بدانید، نحوه عملکرد حقوقی آن است. این کارت تضمین می‌کند که اگر شما (به عنوان راننده خارجی) در یک کشور عضو (مثلاً آلمان) تصادف کنید و مقصر باشید، خسارت وارده به شخص زیان ‌دیده دقیقا طبق قوانین و استانداردهای همان کشور محل حادثه (آلمان) پرداخت می‌شود، نه طبق قوانین ایران.

این یعنی اگر دیه یا خسارت مالی در آن کشور بسیار بالاتر از ایران باشد، شرکت بیمه صادرکننده کارت سبز موظف است آن مبلغ را پوشش دهد. این ویژگی باعث می‌شود که پلیس و شهروندان کشورهای خارجی، به کارت سبز به عنوان یک تضمین معتبر نگاه کنند.

تفاوت حیاتی؛ بیمه مرزی یا کارت سبز؟

اکنون که با مفهوم کارت سبز آشنا شدیم، سوال اصلی اینجاست: بیمه مرزی (Border Insurance) چیست و چه تفاوتی با کارت سبز دارد؟ تصور کنید بار ترانزیتی برای کشوری دارید که یا عضو سیستم کارت سبز نیست، یا کارت سبز شما اعتبارش تمام شده و فراموش کرده‌اید آن را تمدید کنید یا در لیست کشورهای مجاز کارت سبز شما، روی نام آن کشور خط قرمز کشیده شده است.

در این شرایط، وقتی به گیت ورودی آن کشور (نقطه صفر مرزی) می‌رسید، مامور گمرک مانع ورود شما می‌شود مگر اینکه بیمه مرزی تهیه کنید.

بیمه مرزی، یک بیمه شخص ثالث موقت است که فقط و فقط برای تردد در خاک همان کشور خاص و برای مدت معینی (مثلا ۱۵ روز یا یک ماه) اعتبار دارد. برخلاف کارت سبز که مانند یک ویزای مولتی عمل می‌کند و شما با یک بار خرید آن می‌توانید در ده‌ها کشور مختلف تردد کنید، بیمه مرزی حکم ویزای تک‌ سفره را دارد.

چرا کارت سبز بهتر از بیمه مرزی است؟

در ادامه اصلی‌ترین دلایل بهتر بودن کارت سبز از بیمه مرزی را بررسی می‌کنیم:

 ۱. صرفه اقتصادی: خرید کارت سبز در ایران و به صورت سالیانه یا چندماهه، معمولا بسیار ارزان‌تر از خرید بیمه مرزی به صورت تک ‌سفره تمام می‌شود. دلالان بیمه در مرزها گاهی قیمت‌های نجومی و سلیقه‌ای به رانندگان اعلام می‌کنند.

 ۲. جلوگیری از اتلاف وقت: صدور بیمه مرزی در شلوغی گمرکات ممکن است ساعت‌ها طول بکشد. با داشتن کارت سبز، شما بدون توقف از گیت عبور می‌کنید.

۳. پوشش سراسری: اگر مسیر شما از چند کشور می‌گذرد (مثلاً ایران -> ترکیه -> بلغارستان -> رومانی)، با داشتن یک کارت سبز همه این مسیر پوشش داده می‌شود. اما اگر بخواهید از بیمه مرزی استفاده کنید، باید در ورودی هر کشور توقف کرده و یک بیمه جداگانه بخرید که هزینه‌اش سرسام‌آور خواهد شد.

بنابراین، بیمه مرزی در واقع یک راهکار اضطراری برای زمانی است که شما کارت سبز ندارید یا به کشوری غیر عضو سفر می‌کنید. برای یک راننده حرفه‌ای ترانزیت که مداوم در خط اروپا یا ترکیه کار می‌کند، نداشتن کارت سبز یک اشتباه محاسباتی بزرگ است.

پوشش‌های بیمه کارت سبز دقیقا چیست؟

بسیاری از رانندگان به اشتباه تصور می‌کنند که چون کارت سبز را به قیمت بالایی (به یورو) خریداری کرده‌اند، این بیمه تمام خسارت‌های عالم را پوشش می‌دهد! اما باید بدانید که کارت سبز، ذاتا یک بیمه مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث است.

این یعنی اگر شما در خارج از کشور تصادف کنید و مقصر شناخته شوید، کارت سبز خسارت‌های زیر را پرداخت می‌کند:

۱. خسارت مالی به خودرو و اموال دیگران: هزینه تعمیر خودروی طرف مقابل، تعمیر گاردریل، تیر چراغ برق یا هر اموال عمومی و خصوصی که شما به آن آسیب زده‌اید.

۲. خسارت جانی به اشخاص ثالث: هزینه‌های پزشکی، بیمارستانی، غرامت نقص عضو و دیه فوت سرنشینان خودروی مقابل، عابران پیاده و حتی سرنشینان خودروی خودتان (به جز راننده).

نکته طلایی و حیاتی: کارت سبز به هیچ وجه خسارت‌های وارد شده به خودِ کامیون یا تریلر شما و بارِ داخل آن را پوشش نمی‌دهد.

اگر در یک تصادف، کشنده شما آسیب ببیند، کارت سبز هیچ پولی به شما نمی‌دهد (مگر اینکه طرف مقابل مقصر باشد و بیمه او خسارت شما را بدهد). برای جبران خسارت خودروی خودتان در خارج از کشور، باید بیمه بدنه بین‌المللی یا پوشش‌های خاص ترانزیت داشته باشید. اگر بار شما در تصادف آسیب ببیند یا از بین برود، این موضوع مربوط به بیمه CMR یا بیمه باربری است و ربطی به کارت سبز ندارد.

همچنین سقف تعهدات کارت سبز نامحدود نیست. همان‌طور که قبلا اشاره شد، سقف پرداخت خسارت تابع قوانین اجباری کشور محل حادثه است. مثلا اگر در کشوری حداقل پوشش بیمه شخص ثالث برای هر تصادف ۱ میلیون یورو باشد، کارت سبز شما تا همان سقف ۱ میلیون یورو را پوشش می‌دهد. خوشبختانه حداقل‌های قانونی در اکثر کشورهای اروپایی و ترکیه بسیار بالا و کافی است، اما دانستن این نکته ضروری است که تعهد کارت سبز، چک سفید امضا نیست.

کشورهای عضو و مناطق جغرافیایی

کشورهای عضو سیستم کارت سبز شامل تمام اعضای اتحادیه اروپا، انگلستان، سوئیس و همسایگان استراتژیکی مانند ترکیه و آذربایجان هستند. وقتی شما یک کارت سبز معتبر دریافت می‌کنید، کدهای اختصاری این کشورها (مانند TR برای ترکیه، DE برای آلمان و FR برای فرانسه) در خانه‌های مشخصی روی کارت درج شده است.

این یعنی شما با یک بار پرداخت هزینه در ایران، مجوز تردد بیمه‌ای در تمام این کشورها را کسب می‌کنید و دیگر نیازی نیست در مرز هر کشور اروپایی توقف کرده و دنبال خرید بیمه جداگانه باشید.

نکته بسیار مهم در خواندن کارت سبز، توجه به کدهایی است که روی آن‌ها علامت ضربدر (X) یا خط ‌خوردگی وجود دارد. اگر روی کد کشوری خط کشیده شده باشد، به این معناست که بیمه ‌نامه شما در آن کشور خاص اعتبار ندارد و پوشش بیمه‌ای شما در مرز آن کشور متوقف می‌شود (مثل وضعیت فعلی روسیه و بلاروس در برخی کارت‌ها).

این اتفاق معمولا به دلیل مسائل سیاسی یا عدم پرداخت حق بیمه اضافی برای آن منطقه رخ می‌دهد؛ بنابراین قبل از سفر حتما چک کنید که کد کشورهای مسیرتان خط نخورده باشد تا مجبور به خرید بیمه مرزی گران‌ قیمت نشوید.

مدارک لازم و نحوه صدور در ایران

در ایران، شرکت بیمه ایران به عنوان راهبر اصلی کنسرسیوم و تنها نماینده رسمی دفتر کارت سبز فعالیت می‌کند و سایر شرکت‌ها معمولا عاملیت فروش آن را دارند. برای دریافت این بیمه‌نامه، مالک خودرو باید ابتدا بیمه شخص ثالث معتبر داخلی با اعتبار کافی داشته باشد.

هزینه صدور کارت سبز بر اساس تعرفه‌های بین‌المللی و به صورت ارزی (یورو) یا معادل ریالی روز محاسبه می‌شود و رانندگان می‌توانند بسته به نیاز خود، بازه‌های زمانی مختلفی از ۱۵ روز تا یک سال را انتخاب کنند.

مدارک لازم برای صدور شامل اصل گذرنامه راننده، کارت هوشمند خودرو، گواهینامه بین‌المللی معتبر و پروانه خروج موقت (کاپوتاژ) است. وجود برگه کاپوتاژ بسیار حیاتی است، زیرا نشان می‌دهد خودروی شما مجوز گمرکی برای خروج از مرز را دارد و مشخصات فنی آن تایید شده است.

توصیه اکید می‌شود که حداقل یک هفته قبل از شروع سفر برای دریافت کارت سبز اقدام کنید تا در صورت وجود نقص در مدارک یا سیستم، فرصت کافی برای رفع آن داشته باشید و برنامه بارگیری‌تان در گمرک به هم نریزد.

دستورالعمل در زمان تصادف در خارج از کشور

اگر خدای نکرده در خاک کشور خارجی دچار حادثه شدید، اولین و مهم‌ترین قانون تماس با پلیس است. برخلاف تصادفات جزئی در ایران که گاهی بدون کروکی و با سازش حل می‌شود، در سیستم بین‌المللی کارت سبز، پرداخت خسارت بدون گزارش رسمی پلیس (کروکی) تقریبا غیر ممکن است.

پس از حضور پلیس، تنها کوپن جدا شونده مخصوص همان کشور را از پایین بیمه‌نامه جدا کرده و در اختیار پلیس یا طرف حادثه قرار دهید؛ هرگز اصل و کل بیمه ‌نامه را تحویل ندهید چون برای ادامه مسیر و بازگشت به آن نیاز دارید.

در مرحله دوم، حتما از صحنه تصادف، پلاک خودروی طرف مقابل و مدارک او با گوشی خود عکس‌برداری کنید. در پشت برگه کارت سبز، شماره تلفن‌ها و آدرس‌های دفتر رسیدگی به خسارات (Claims Bureau) در کشورهای مختلف درج شده است.

شما موظف هستید در اولین فرصت با دفتر مربوطه در کشوری که تصادف در آن رخ داده تماس بگیرید و حادثه را اعلام کنید. نکته حیاتی اینکه به هیچ وجه زیر بار امضای مدارکی که زبان آن‌ها را نمی‌فهمید نروید و تا رسیدن مترجم یا نماینده بیمه صبر کنید.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

به عنوان کلام آخر، کارت سبز نه یک هزینه اضافی، بلکه سرمایه‌گذاری برای آرامش و امنیت شغلی رانندگان ترانزیت است. تفاوت هزینه آن با بیمه‌های مرزی متفرقه، در برابر اعتبار بین‌المللی و سهولت عبوری که فراهم می‌کند، کاملا قابل چشم‌پوشی است.

فراموش نکنید که قوانین بیمه‌ای در جاده‌های اروپا و ترکیه بسیار سختگیرانه اجرا می‌شوند و نداشتن پوشش معتبر می‌تواند منجر به توقیف طولانی ‌مدت کامیون و جریمه‌های سنگین ارزی شود که جبران آن ماه‌ها زمان می‌برد.

امیدواریم این مقاله ابهامات شما را در خصوص تفاوت کارت سبز و بیمه مرزی برطرف کرده باشد. همیشه پیش از رسیدن به مرز بازرگان یا آستارا، تاریخ انقضای بیمه‌نامه خود را چک کنید.

آیا تجربه استفاده از خدمات کارت سبز در زمان تصادف را داشته‌اید؟ نظرات و تجربیات واقعی خود را درباره برخورد پلیس خارجی و نحوه پرداخت خسارت، با ما و سایر همکاران در میان بگذارید.