قوانین طرح اضطراری کاهش آلودگی هوا؛ محدودیتهای تردد ماشین سنگین چگونه است؟ 
گردنههای برفگیر و کوهستانی ایران مانند گردنه حیران، گدوک یا اسدآباد، حتی برای باتجربهترین رانندگان هم میتوانند چالشهای خاص خود را داشته باشند. یک بارش ناگهانی برف در این ارتفاعات کافی است تا جادهای که تا چند دقیقه پیش خشک بود، به مسیری لغزنده و خطرناک تبدیل شود.
در چنین شرایطی، تنها مهارت رانندگی کافی نیست؛ بلکه قانونگذار برای حفظ امنیت جان و مال راننده سایر رانندگان، الزامات سختگیرانهای را وضع کرده است. طرح زمستانی پلیس راهور فراجا، مجموعهای از دستورالعملها و مقرراتی است که هر ساله با شروع فصل سرما به اجرا در میآید و رعایت آن برای تمام ناوگان حملونقل جادهای اجباری است.
در این مقاله از پایه یک قصد داریم به بررسی دقیق و حقوقی این الزامات بپردازیم تا بدانید که طبق قانون چه تجهیزاتی را باید همراه داشته باشید و در مواجهه با بازرسیهای پلیس راه، چه حقوق و تکالیفی دارید. هدف ما شفافسازی خط قرمزهای قانون است تا سفری ایمن و بدون دردسر داشته باشید.
مبنای قانونی: طرح زمستانی پلیس راهور چیست؟
بر اساس تقویم اجرایی پلیس راهنمایی و رانندگی فراجا، هر ساله طرحی تحت عنوان طرح ترافیکی زمستانی در جادههای سراسر کشور، به ویژه در محورهای کوهستانی و برفگیر اجرا میشود. زمان شروع این طرح معمولا از اواسط آذرماه آغاز شده و تا پایان اسفندماه ادامه مییابد (البته بسته به شرایط جوی ممکن است زودتر شروع شود).
مبنای قانونی این طرح، اختیاراتی است که قانونگذار برای حفظ ایمنی راهها به پلیس تفویض کرده است تا از تردد وسایل نقلیه فاقد ایمنی لازم جلوگیری به عمل آورد. طبق این مقررات، همراه داشتن تجهیزات زمستانی برای تمامی وسایل نقلیه الزامی است، اما حساسیت پلیس روی خودروهای سنگین شامل انواع کامیون، کامیونت و تریلی بسیار بیشتر است.
دلیل این سختگیری، ابعاد بزرگ و وزن سنگین این وسایل است که در صورت لغزیدن یا قیچی کردن، میتوانند کل محور مواصلاتی را مسدود کرده و جان سایر رانندگان را به خطر بیندازند. بنابراین، افسران پلیس راه در ورودی محورهای کوهستانی مستقر شده و طبق قانون مجاز هستند مدارک و تجهیزات خودروها را به دقت کنترل کنند.
در این بازه زمانی، صرفِ ادعای راننده مبنی بر داشتن زنجیر چرخ کافی نیست. طبق دستورالعملهای ابلاغی، پلیس حق دارد از راننده بخواهد زنجیر چرخ را نشان دهد و حتی در شرایط قرمز (بارش شدید)، اجازه تردد به خودروهایی که زنجیر چرخ نبستهاند را ندهد. این ممانعت از سفر، یک اقدام قانونی است و تا زمانی که نقص ایمنی برطرف نشود یا شرایط جوی به حالت عادی برنگردد، خودروی سنگین اجازه عبور از گلوگاه پلیس راه را نخواهد داشت.

لیست تجهیزات الزامی از نظر قانون
در طرح زمستانی پلیس راهور، همراه داشتن برخی تجهیزات برای تمامی خودروهای حملونقل عمومی بار و مسافر الزامی است. این یعنی حتی اگر آسمان آفتابی باشد، افسر پلیس حق دارد وجود این اقلام را در جعبه یا کابین کامیون شما کنترل کند و در صورت کسری، برگه جریمه صادر نماید. این اقلام به شرح زیر هستند:
- زنجیر چرخ (متناسب و سالم)؛ مهمترین آیتم در چکلیست پلیس، زنجیر چرخ است. نکته حقوقی مهم اینجاست که قانون صراحتا بر همراه داشتن زنجیر چرخ در بازه زمانی طرح زمستانی (اواسط آذر تا پایان اسفند) تاکید دارد، فارغ از اینکه هوا برفی باشد یا خیر.
نکته مهم: صرفا داشتن یک کیسه زنجیر در جعبه کافی نیست. زنجیرها باید دقیقا سایز لاستیکهای فعلی خودرو باشند و شبکه آنها سالم و بدون پارگی باشد. افسران در گردنهها گاهی از راننده میخواهند زنجیر را بیرون آورده تا از سالم بودن آن اطمینان حاصل کنند. - وضعیت آج لاستیکها؛ طبق آییننامه راهنمایی و رانندگی، تردد با لاستیکهای صاف در جادههای لغزنده ممنوع است. در طرح زمستانی، پلیس حساسیت ویژهای روی عمق آج لاستیکها دارد.
اگر آج لاستیکهای تریلی یا محور محرک کمتر از حد استاندارد (معمولا کمتر از ۳ میلیمتر برای خودروهای سنگین در شرایط برفی توصیه میشود) باشد، پلیس میتواند آن را نقص فنی موثر تشخیص داده و از ادامه حرکت جلوگیری کند. لاستیک صاف در برف، حکم سرسره را دارد و هیچ زنجیر چرخی نمیتواند ایمنی آن را تضمین کند. - سیستم گرمایشی و برفپاککن؛ شاید عجیب به نظر برسد، اما خرابی بخاری یا برفپاککن میتواند منجر به توقف خودرو توسط پلیس شود. دلیل آن دید راننده است. اگر بخاری یا گرمکن شیشه کار نکند، بخار گرفتگی مانع دید شده و خطر تصادف را بالا میبرد. همچنین مخزن شیشهشور باید پر از مایع ضد یخزدگی باشد.
- کپسول آتشنشانی و علائم هشدار وجود کپسول آتشنشانی با تاریخ اعتبار و مثلث شبرنگ خطر، از الزامات همیشگی است که در بازرسیهای زمستانی نیز به شدت کنترل میشود تا در صورت توقف اضطراری در کولاک، راننده بتواند با مثلث خطر، سایرین را آگاه کند.

قوانین فنی بستن زنجیر چرخ برای ماشینهای سنگین
یکی از سوالات رایج و موارد اختلاف بین رانندگان و گاهی مجریان قانون، محل صحیح بستن زنجیر چرخ است. قانون فیزیک و آییننامه فنی در این مورد همنظر هستند، زنجیر چرخ باید روی محوری بسته شود که نیروی موتور به آن منتقل میشود (محور محرک یا دیفرانسیل). به این ترتیب محل بستن زنجیر چرخ در خودروهای سنگین به شرح زیر است:
- کامیونها و کامیونتهای تک دیفرانسیل (۴×۲): در این خودروها زنجیر چرخ الزاما باید روی چرخهای محور عقب (دیفرانسیل) بسته شود. بستن زنجیر روی چرخهای جلو (فرمان) در این خودروها هیچ کمکی به حرکت نمیکند و صرفا فرمانپذیری را در شرایط خاص تغییر میدهد که توصیه نمیشود.
- کشندهها: وظیفه جلو بردن کل مجموعه بار و تریلر بر عهده کشنده است. بنابراین زنجیر چرخ باید روی محور محرک کشنده بسته شود.
- نکته مهم: اگر در شرایطی هستید که جاده شیب عرضی دارد و احتمال میدهید انتهای تریلر سر بخورد و باعث قیچی کردن شود، برخی رانندگان حرفهای با تجربه، یک جفت زنجیر نیز روی محور آخر تریلی میبندند تا از لغزش جانبی جلوگیری کنند؛ اما از نظر قانونی، اولویت اول با محور محرک کشنده است تا ماشین در سربالاییها متوقف نشود.
- خودروهای جفت دیفرانسیل (۶×۴): در کامیونهای کمپرسی یا باری که دو محور محرک دارند، بهطور قانونی بستن زنجیر روی یکی از محورهای محرک (معمولا محور عقبتر که اصطکاک بیشتری دارد یا هر دو محور بسته به شدت برف) الزامی است. اما برای عبور از گردنههای سخت، بستن زنجیر روی هر چهار چرخ محرک اطمینان بیشتری ایجاد میکند.
زنجیر چرخ را روی یک چرخ ببندیم یا جفت چرخ؟
در محورهایی که لاستیک جفت (دوبل) دارند، زنجیر معمولا روی لاستیک بیرونی بسته میشود. اما باید دقت کنید که زنجیر بین دو لاستیک گیر نکند و یا شل نباشد که به سیستم ترمز یا گلگیر آسیب بزند.
جرایم و پیامدهای حقوقی عدم رعایت مقررات
رعایت نکردن قوانین طرح زمستانی و همراه نداشتن تجهیزات ایمنی، تنها به یک تذکر دوستانه ختم نمیشود. قانونگذار برای حفظ امنیت جادهها، ابزارهای بازدارنده مختلفی را در اختیار پلیس قرار داده است.

برای رانندگان ناوگان باری که زمان و سلامت بار برایشان سرمایه اصلی است، آگاهی از این پیامدها بسیار حیاتی است. در جدول زیر، تمام عواقب قانونی و عملیاتی که در انتظار متخلفان است، به طور خلاصه بررسی شده است:
| نوع پیامد | شرح و مبنای قانونی | تاثیر عملیاتی و مالی بر راننده |
| جریمه نقدی | اعمال کد تخلفاتی ۲۰۹۳ (نداشتن زنجیر چرخ یا لاستیک یخشکن در یخبندان). | پرداخت جریمه نقدی و ثبت تخلف در سوابق رانندگی (در شرایط خاص نمره منفی). |
| توقف اجباری (خواباندن ماشین) | اختیار قانونی پلیس برای جلوگیری از حرکت خودروهای فاقد ایمنی تا رفع نقص یا بهبود هوا. | تاخیر در تحویل بار، احتمال فساد بارهای یخچالی، خسارت خواب ماشین و از دست دادن نوبت بار بعدی. |
| مسئولیت در تصادفات | تشخیص نقص فنی مؤثر در حادثه توسط کارشناس تصادفات در صورت بروز حادثه در برف. | تعیین درصد تقصیر برای راننده (حتی اگر مقصر اصلی نباشد) و مشکل در دریافت خسارت کامل از بیمه. |
| لغو مجوز تردد | در شرایط اضطراری (وضعیت قرمز)، پلیس میتواند مجوز عبور از گردنه را برای کامیونهای فاقد زنجیر باطل کند. | بازگرداندن خودرو از مسیر و اجبار به تغییر مسیر یا توقف طولانی در پارکینگهای بینراهی. |
نکات تکمیلی برای رانندگان حرفهای
علاوه بر الزامات کتاب قانون، تجربه جادهای نکاتی را ثابت کرده که دانستن آنها برای هر راننده سنگین ضروری است:
- تمرین در هوای آفتابی: بدترین زمان برای یادگیری بستن زنجیر چرخ، وسط کولاک و در دمای منفی ۱۰ درجه با دستان یخزده است. حتما یک بار در هوای خوب و در پارکینگ، بستن زنجیرها را تمرین کنید.
- جنس زنجیر (فلزی یا پلیمری؟): اگرچه زنجیرهای پلیمری و پارچهای در بازار وجود دارند و بستن آنها راحتتر است، اما بسیاری از افسران پلیس راه در گردنههای سختگذر (مثل گدوک یا حیران)، برای ماشینهای سنگین و تریلیها فقط زنجیرهای فلزی یخشکن را قبول دارند. زنجیرهای پلاستیکی معمولا تحمل گشتاور و وزن بالای کامیون را ندارند و زود پاره میشوند.
- آچار کلاغی و دستکش: همیشه در کنار زنجیر، یک انبر قفلی یا آچار کلاغی و یک جفت دستکش کار ضخیم در جعبه بغل داشته باشید تا هنگام بستن زنجیر دچار آسیب دیدگی نشوید.
زمستان با کسی شوخی ندارد
قوانین و مقررات طرح زمستانی پلیس راهور، پیش از آنکه ابزاری برای جریمه کردن باشند، راهکاری برای تضمین بازگشت سالم شما به خانه هستند. جادههای کوهستانی ایران در فصل سرما غیر قابل پیشبینیاند و تفاوت بین یک سفر موفق و یک حادثه تلخ، اغلب به همراه داشتن یک جفت زنجیر چرخ سالم و رعایت قوانین سرعت مطمئنه بستگی دارد.

به عنوان یک راننده حرفهای، چک کردن تجهیزات زمستانی را نه به عنوان یک اجبار قانونی، بلکه به عنوان بخشی از چکلیست حرفهای خود قبل از هر سرویس در نظر بگیرید. فراموش نکنید که هیچ باری آنقدر ارزش ندارد که به خاطر نداشتن تجهیزات ایمنی، جان خود و دیگران را به خطر بیندازید.
به نظر شما سختگیرترین پلیسراه ایران در طرح زمستانی کدام است؟ آیا تجربهای از گیر کردن در برف به خاطر نداشتن زنجیر چرخ یا جریمه شدن در این خصوص دارید؟ تجربیات خود را در بخش نظرات بنویسید تا همکاران تازهکار نیز از آنها استفاده کنند.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.