سهمیه سوخت کامیونها در کارت بانکی؛ حمایت دولت از رانندگان ادامه دارد 
به گزارش پایه یک، همزمان با افزایش ۵۰ تا ۶۰ درصدی عوارض در برخی آزادراههای کشور، موضوع کاهش وصول عوارض و زیانده شدن پروژههای آزادراهی دوباره به یکی از بحثهای مهم حوزه حملونقل تبدیل شده است. مسئولان میگویند کمتر از نیمی از عوارض آزادراهها وصول میشود و همین مسئله فشار مالی قابلتوجهی به دولت و سرمایهگذاران وارد کرده است. اکنون طرح «کیف پول متصل به حساب بانکی» بهعنوان راهکار جدید برای مدیریت پرداختها مطرح شده؛ در میان رانندگان کامیون و کشنده واکنشهای متفاوتی ایجاد کرده است.
وضعیت واقعی وصول عوارض در آزادراههای کشور
طبق اعلام معاون شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور، میزان وصول عوارض در بسیاری از مسیرها پایینتر از حد انتظار است و برخی آزادراهها عملا با زیان عملیاتی مواجه شدهاند. آمارهای رسمی نشان میدهد هزینه عوارض برای کامیون باری و کشنده حمل کالا سهم قابلتوجهی از هزینه مسیر را تشکیل میدهد.
| شاخص | وضعیت اعلام شده |
| میزان وصول کل عوارض آزادراهی | کمتر از ۵۰ درصد |
| وصول آزادراه اصفهان – شیراز | حدود ۳۰ درصد |
| وصول کنارگذر شمالی اراک | حدود ۳۰ درصد |
| میزان وصول در پرداخت دستی | تا ۹۹ درصد |
| افزایش عوارض خودروهای سنگین | تا ۶۰ درصد |
| راهکار پیشنهادی جدید | کیف پول متصل به حساب بانکی |
این اختلاف میان پرداخت دستی و الکترونیکی نشان میدهد مشکل اصلی به نحوه وصول و الزام پرداخت بازمیگردد، نه صرفا میزان تردد یا نرخ عوارض.

چرا برخی آزادراهها به پروژههای زیانده تبدیل شدهاند؟
مدل توسعه آزادراهی در ایران عمدتا بر پایه سرمایهگذاری مشترک دولت و بخش خصوصی شکل گرفته است. در این مدل، سرمایهگذار هزینه ساخت را تأمین میکند و بازگشت سرمایه از محل عوارض انجام میشود. وقتی کمتر از ۵۰ درصد عوارض وصول شود، چرخه اقتصادی پروژه دچار اختلال میشود و نگهداری مسیرها نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
نمونه بارز این وضعیت در آزادراه اصفهان – شیراز و کنارگذر شمالی اراک دیده میشود که تنها حدود ۳۰ درصد عوارض خود را دریافت میکنند. کاهش درآمد باعث میشود عملیات بهسازی، نگهداری و ارتقای ایمنی با تأخیر انجام شود و این مسئله بهویژه برای رانندگان کشنده و کامیونهای ترانزیتی که روزانه از آزادراهها عبور میکنند اهمیت بیشتری دارد.
از سوی دیگر، آمار وصول ۹۹ درصدی در پرداختهای دستی نشان میدهد رانندگان در صورت وجود الزام مستقیم، عوارض را پرداخت میکنند. بنابراین مسئله اصلی، کارایی سامانههای الکترونیکی و سازوکار پیگیری پرداختها است.
آیا کیف پول بانکی راهحل نهایی است؟
پاسخ کوتاه این است که این طرح میتواند بخشی از مشکل را حل کند اما بهتنهایی کافی نیست. در طرح جدید، کیف پولی به حساب بانکی راننده متصل میشود و مبلغ عوارض تا ۱۵ روز پس از تردد قابل برداشت خواهد بود. هدف از این روش، کاهش فرار از پرداخت و سادهسازی فرآیند وصول است. اجرای این طرح برای رانندگان کامیون باری و حتی کمپرسیهایی که تردد روزانه دارند، مستقیما بر هزینههای عملیاتی اثر خواهد گذاشت.
با این حال تجربه نشان میدهد موفقیت چنین طرحهایی وابسته به اعتماد رانندگان جاده است. اگر رانندگان احساس کنند هزینه پرداختی صرف نگهداری واقعی جادهها میشود، همراهی بیشتری خواهند داشت. در غیر این صورت، حتی سادهترین روشهای پرداخت نیز با مقاومت مواجه میشود.

فشار افزایش عوارض بیشتر بر دوش رانندگان کامیون
افزایش چندمرحلهای نرخ عوارض که در برخی مسیرها برای خودروهای سنگین تا ۶۰ درصد اعلام شده، بیشترین تأثیر را بر کامیونداران و فعالان حملونقل گذاشته است. هزینه عوارض بخشی از هزینه عملیاتی ناوگان محسوب میشود و افزایش آن مستقیماً بر کرایه حمل اثر میگذارد.
راهکارهای مطرحشده برای افزایش وصول عوارض شامل موارد زیر است:
- ایجاد کیف پول متصل به حساب بانکی با برداشت پس از ۱۵ روز
- صدور بیمه شخص ثالث تنها در صورت تسویه کامل عوارض
- ادامه محدود پرداخت دستی در برخی آزادراهها
هرچند این اقدامات با هدف افزایش درآمد آزادراهها طراحی شدهاند، اما رانندگان معتقدند همزمان باید کیفیت آسفالت، ایمنی مسیر و خدمات رفاهی نیز ارتقا یابد.
فاصله میان هزینه پرداختی و کیفیت جادهها
یکی از چالشهای اصلی امروز، احساس نابرابری میان مبلغ پرداختی و سطح خدمات دریافتی است. بسیاری از رانندگان گزارش میدهند که با وجود افزایش نرخ عوارض، تغییر محسوسی در کیفیت مسیرها مشاهده نمیکنند.
در صنعت حملونقل، اعتماد رانندگان نقش تعیینکننده دارد. زمانی که راننده بداند عوارض پرداختی مستقیماً صرف بهسازی مسیر میشود، همکاری بیشتری شکل میگیرد. به همین دلیل برخی کارشناسان معتقدند شفافسازی هزینهکرد عوارض میتواند اثر بیشتری نسبت به سختگیرانهتر کردن روشهای وصول داشته باشد.
آینده پرداخت عوارض؛ اصلاح ساختار یا تغییر روش دریافت؟
تحولات اخیر نشان میدهد سیاستگذار به دنبال ایجاد درآمد پایدار برای نگهداری آزادراههاست، اما موفقیت این مسیر وابسته به ایجاد تعادل میان منافع دولت، سرمایهگذار و راننده است. اگر اجرای کیف پول بانکی همراه با بهبود واقعی خدمات جادهای باشد، میتواند به کاهش تنشها کمک کند؛ در غیر این صورت، چالش میان کاربران و سیستم وصول ادامه خواهد داشت.
به نظر شما قبل از اجرای روشهای سختگیرانهتر دریافت عوارض، اول باید کیفیت آزادراهها بهتر شود یا نظم در پرداختها مهمتر است؟ نظر خود را با ما در میان بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.