تاریخچه وانت بارهای ایران خودرو؛ از پیکان خستگیناپذیر تا فوتونهای لوکس 
در هیاهوی بازارهای آهن، ترهبار و خیابانهای ایران، وانتی بیحاشیه، قدرتمند و کارآمد وجود دارد که برای چندین دهه، ستون فقرات حمل و نقل کسبوکار بسیاری از ایرانیان بوده است. وانت مزدا، این ژاپنی با دوام که با ظاهری آرام و باطنی قدرتمند وارد میدان شد، خیلی زود توانست جای خود را در بازار به عنوان یک شریک تجاری قابل اعتماد باز کند.
برخلاف بسیاری از خودروها که تنها وسیلهای برای جابهجایی هستند، وانت مزدا در ایران نمادی از برکت و نانآوری است؛ خودرویی که اگرچه برای حمل بارهای درون شهری طراحی شده، اما نقش مهمی در گردش کالاها در کشور و در شهرهای مختلف ایفا کرد.
برای درک اینکه چگونه این خودرو به چنین جایگاهی رسید، باید سفری به گذشته داشته باشیم و ریشههای آن را در ژاپن جستجو کنیم. در این مقاله از پایه یک، قصد داریم تاریخچه پرفراز و نشیب وانت مزدا را از اولین روزهای تولید در هیروشیما تا مونتاژ در جاده مخصوص کرج و تبدیل شدن به وانت کارا بررسی کنیم.
تولد یک جنگجوی ژاپنی
داستان سری B مزدا نه با یک خودروی چهار چرخ، بلکه با یک وسیله نقلیه ساده و عجیب به نام «مزدا گو» (Mazda-Go) در سال ۱۹۳۱ آغاز شد. این وسیله در واقع یک موتور سیکلت سه چرخ باربر بود که کمپانی تویو کوگیو (نام قدیم مزدا) برای پاسخ به نیازهای ژاپنِ درحال توسعه طراحی کرد.
موفقیت این سه چرخهها به قدری بود که مزدا را به سمت طراحی خودروهای باری قدرتمندتر سوق داد و سرانجام در اوت ۱۹۶۱، اولین نسل از وانتهای سری B با کد B1500 متولد شد. این خودرو با طراحی ساده و بدنهای که روی شاسی نردبانی سوار شده بود، استانداردهای جدیدی را برای خودروهای کار در این کشور تعریف کرد.
نسلهای اولیه این وانت در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی با تغییرات مداوم در حجم موتور و طراحی ظاهری، بازارهای صادراتی را یکی پس از دیگری فتح کردند. اما نقطهی عطف تاریخی این مدل، معرفی نسل سوم در سال ۱۹۷۷ بود. این مدل همانی است که چهرهاش برای ما ایرانیها بسیار آشناست.

این نسل با تمرکز بر راحتی راننده در کنار قدرت باربری، توانست شکاف میان خودروهای سواری و خودروهای کار را پر کند. در بازارهای جهانی، این وانتها به دلیل استهلاک پایین و مقاومت بالا در برابر شرایط سخت، به رقیبی سرسخت برای وانتهای آمریکایی تبدیل شدند و حتی شرکت فورد را مجاب کردند تا در قالب مدل فورد کوریر (Ford Courier) از پلتفرم مهندسی مزدا استفاده کند.
بین سالهای ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۸، نسلهای چهارم و پنجم سری B نیز به بازارهای جهانی معرفی شدند که از نظر ابعاد بزرگتر شده و شباهت بیشتری به کامیونتهای شهری پیدا کرده بودند. همکاری استراتژیک مزدا با فورد در این دوران به اوج خود رسید و مدلهای معروف فورد رنجر بر پایه همین پلتفرم طراحی شدند و توسعه یافتند.
با این حال، آنچه در تاریخچه خودروسازی ایران ماندگار شد، همان پلتفرم نسل سوم بود که با چراغهای مستطیلی و جلو پنجره سادهاش، ثابت کرد که طراحی کاربردی هرگز قدیمی نمیشود و میتواند دههها خط تولید کارخانهها را سرپا نگه دارد.
ورود وانت مزدا به جادههای ایران
داستان حضور مزدا در ایران با گروه بهمن (که در آن زمان با نام شرکت سهامی ایران خلیج کو شناخته میشد) گره خورده است. در سال ۱۳۳۱ و در بحبوحه تلاشهای ایران برای صنعتی شدن، زمزمههای ورود خودروهای باری کوچک به گوش میرسید.
ابتدا این شرکت با مونتاژ سه چرخههای مزدا کار خود را آغاز کرد، اما خیلی زود در دهه ۵۰ شمسی، مونتاژ وانتها با مدل مزدا ۱۰۰۰ استارت خورد. این خودروهای کوچک با چراغهای گرد و بدنهای ظریف، تصویری متفاوت از یک خودروی باری ارائه دادند و نشان دادند که برای پخش مویرگی کالا در کوچه پس کوچههای شهر، نیازی به ابعاد بزرگ یک کامیونت نیست و میتوان با هزینهای کمتر، بهرهوری بالایی داشت.

با افزایش تقاضا برای توان باربری بیشتر، مدل قدرتمندتر مزدا ۱۶۰۰ وارد خط تولید شد. این مدل با حفظ همان استایل کلاسیک و ساده، از پیشرانهای قویتر بهره میبرد که میتوانست بارهای سنگینتری را حمل کند.
مزدا ۱۶۰۰ پلی بود میان وانتهای سبک شهری و خودروهای باری سنگینتر؛ خودرویی که تعمیرکاران آن را به سادگی در تعمیر و کیفیت بالای قطعات میشناختند. در آن سالها که تنوع خودروهای تجاری در ایران انگشت شمار بود، این وانت توانست اعتماد بازاریان و کشاورزان را جلب کند و پایههای محبوب شدن مزدا در بازار خودروهای کار ایران را محکم کند.
دوران طلایی مزدا ۲۰۰۰
اگرچه مدلهای ۱۰۰۰ و ۱۶۰۰ راه را هموار کردند، اما تاج پادشاهی مزدا در اواخر دهه ۶۰ و اوایل دهه ۷۰ شمسی بر سر مدل مدل ۲۰۰۰ گذاشته شد. این مدل با موتور ۲ لیتری قدرتمند خود، قواعد بازی را تغییر داد. در دورانی که رانندگان خودروهای سنگین مانند خاور با سر و صدای زیاد و خشکی سیستم تعلیق دست و پنج نرم میکردند، مزدا ۲۰۰۰ سواری نرم و راحتی داشت که بیشتر شبیه به خودروهای سواری بود تا یک خودروی باری.
یکی دیگر از دلایل محبوبیت بینظیر این مدل، تنوع در اتاقسازی بود. عرضه مدلهای دو کابین باعث شد تا این خودرو از یک وسیله صرفا تجاری، به خودرویی دومنظوره برای خانواده و کار تبدیل شود.
بسیاری از پیمانکاران و مهندسان که توان خرید یا نگهداری خودروهای بزرگی مثل خاور یا ماشینآلات سنگین را نداشتند، اما به خودرویی برای سرکشی به پروژهها نیاز داشتند، مزدا ۲۰۰۰ را انتخاب میکردند.

آغاز تحریمها و تولد وانت کارا
با تشدید تحریمهای بینالمللی و قطع همکاری مزدای ژاپن با شرکتهای ایرانی، گروه بهمن برای حفظ خط تولید این خودروی محبوب و جلوگیری از توقف عرضه، پروژه بومیسازی را کلید زد و بدین ترتیب وانت کارا متولد شد.
در این دوران گذار، پیشرانه ژاپنی حذف و ابتدا با موتور ۱۷۰۰ سیسی OHV (بهبود یافته پیکان) و سپس با موتور ۲۰۰۰ سیسی DAE (تکنولوژی چین و میتسوبیشی) جایگزین گردید؛ تغییری اساسی که اگرچه نرمی و کیفیت نمونه اصلی را نداشت، اما با تغییراتی در سیستم ترمز (ABS) و بدنه، باعث شد تا این وانت سبک شهری همچنان با قیمتی رقابتی در چرخه حملونقل کشور باقی بماند.



سخن آخر همراه با نگاهی به وضعیت فعلی
امروزه وانت کارا با وجود فاصله گرفتن از استانداردهای روز جهانی و تفاوتهای آشکار با جد ژاپنی خود، همچنان به عنوان یکی از ارکان اصلی حملونقل بار سبک در ایران شناخته میشود و جایگزینی اقتصادی برای پیکاپهای لوکس و گران قیمت بازار به شمار میرود.
اگرچه کیفیت سواری و دوام قطعات آن با دوران طلایی مزدا ۲۰۰۰ قابل مقایسه نیست، اما به دلیل فراوانی قطعات یدکی و آشنایی کامل تعمیرکاران با ساختار فنی آن، همچنان گزینهای منطقی برای کسانی است که توان خرید کامیونت یا خودروهای تجاری سنگین را ندارند و به دنبال یک ابزار کار در دسترس و نقدشونده هستند.
شما چه تجربهای از رانندگی با این وانتهای مزدا دارید؟ آیا دوام و کیفیت فنی وانتهای مزدای قدیمی ژاپنی را ترجیح میدهید یا مدلهای جدیدتر کارا را که قطعات ارزانتری دارند؟ نظرات و تجربیات ارزشمند خود را در پایین همین صفحه با ما و سایر رانندگان به اشتراک بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.