تاریخچه نیسان آبی؛ از جوانی در توکیو تا بازنشستگی در تهران

وقتی در آینه عقب خودرو، جلو پنجره‌ای فلزی، چراغ‌های گرد و رنگ آبی خاصی را می‌بینید که با ابهت و سرعت نزدیک می‌شود، ناخودآگاه راه را باز می‌کنید. این تصویر مشترک چندین نسل از رانندگان ایرانی است؛ رویارویی با خودرویی که قوانین فیزیک را به چالش می‌کشد و بارهایی را جابه‌جا می‌کند که منطقا باید وظیفه یک کامیونت یا حتی کامیون باشد.

نیسان جونیور، یا همان نیسان آبی معروف، فراتر از یک وانت‌بار ساده است؛ او یک نماد فرهنگی، ستون فقرات حمل‌ و نقل خرد و البته یکی از سخت جان‌ترین ماشین‌هایی است که تاریخ صنعت خودرو در ایران و جهان به خود دیده است.

این خودروی افسانه‌ای که ریشه‌هایش به ژاپنِ بعد از جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد، دهه‌هاست که بدون تغییر خاص، همچنان روی خط تولید باقی مانده است. در این مقاله از پایه یک، پشت فرمان ماشین زمان می‌نشینیم و با بی‌باکی و قدرت یک نیسان آبی، از خیابان‌های توکیو در دهه ۵۰ میلادی تا جاده‌ هراز و چالوس ایران گذر می‌‌کنیم تا ببینیم این سامورایی خسته چگونه توانست اقامت دائم خود را در ایران بگیرد.

فصل اول: تولد یک سامورایی

داستان نیسان جونیور به سال‌های پس از جنگ جهانی دوم و دوران بازسازی ژاپن بازمی‌گردد؛ زمانی که صنایع این کشور تشنه وسیله‌ای بودند که بتواند باری بیشتر از وانت‌های کوچک داتسون و کمتر از کامیون‌های غول‌پیکر نیسان دیزل حمل کند.

در سال ۱۹۵۶ (۱۳۳۵ شمسی)، کمپانی نیسان اولین نسل این خودرو را با کد B40 معرفی کرد. طراحی ظاهری این نسل شباهت عجیبی به خودروهای آمریکایی آن زمان، به خصوص دوج، داشت و با جلو پنجره‌ای براق و خطوط منحنی، تلاش می‌کرد چهره‌ای مدرن از خود نشان دهد.

این خودرو در واقع کلاس جدیدی را در حمل‌ و نقل ژاپن تعریف کرد که بعدها الگوی ساخت انواع کامیونت در آسیا شد. موفقیت اولیه باعث شد نیسان در سال ۱۹۶۲ نسل دوم را با کد سری ۴۰ و ۴۱ روانه بازار کند.

در این نسل، طراحی پخته‌تر شد، چراغ‌های جلو به فرم چهار تایی درآمدند و سیستم تعلیق برای تحمل بارهای سنگین‌تر تقویت شد. جونیور در این دوران به عنوان یک وانت میان‌ رده مطمئن شناخته می‌شد که می‌توانست بار یک مغازه کوچک یا مصالح یک ساختمان را به دوش بکشد، بدون اینکه هزینه نگهداری سنگینی روی دست مالک بگذارد.

فصل دوم: ظهور چهره آشنا (نسل سوم – سری ۱۴۰)

اما نقطه عطف این تاریخچه، اکتبر سال ۱۹۷۰ (مهر ۱۳۴۹) بود؛ زمانی که نیسان از نسل سوم جونیور با کد ۱۴۰ پرده‌برداری کرد. این دقیقا همان چهره‌ای است که ما ایرانی‌ها بیش از ۵۰ سال است با آن زندگی می‌کنیم.

طراحان ژاپنی در این مدل، خطوط منحنی دهه ۶۰ را کنار گذاشتند و به سراغ طراحی جعبه‌ای، ساده و خشن رفتند تا فضای بار و کابین بهینه‌سازی شود. هدف آن‌ها ساخت خودرویی بود که زیبایی را فدای کارایی کند و در عمل نیز موفق شدند پلتفرمی بسازند که دوام آن مهندسان امروزی را حیرت ‌زده می‌کند.

در حالی که در آن سال‌ها بسیاری از خودروسازان جهان به سمت سیستم‌های تعلیق مستقل و نرم می‌رفتند، نیسان جونیور ۱۴۰ بر استفاده از اکسل‌های صلب و فنر شمش‌های چند لایه اصرار داشت. این ویژگی باعث شد سواری آن خشک و کوبنده باشد، اما در عوض ظرفیت حمل باری فراتر از استاندارد پیدا کرد.

اگرچه تولید این مدل در ژاپن در اوایل دهه ۸۰ میلادی متوقف شد تا جای خود را به پیکاپ‌های مدرن‌تر بدهد، اما شاسی نردبانی و مستحکم آن به قدری قدرتمند بود که در خاورمیانه به حیات خود ادامه داد و نقشی مشابه یک کامیونت کوچک را در توزیع بار شهری و بین شهری بر عهده گرفت.

فصل سوم: مهاجرت به سرزمین پارس

ورود نیسان جونیور به ایران در اوایل دهه ۵۰ شمسی و توسط شرکت زامیاد آغاز شد. در ابتدا این خودرو با پیشرانه‌های ۲۰۰۰ سی‌سی مونتاژ می‌شد، اما آنچه نیسان آبی را به اسطوره جاده‌های ایران تبدیل کرد، نصب موتور قدرتمند ۲۴۰۰ سی‌سی (موتور سری Z24) بود.

این قلب تپنده با گشتاور بالا در دور موتور پایین، دقیقا همان چیزی بود که رانندگان ایرانی برای عبور از گردنه‌های سخت و جاده‌های خاکی نیاز داشتند. ترکیب این موتور با گیربکس قدرتی، به رانندگان اجازه می‌داد بارهایی را جابه‌جا کنند که در هیچ کجای دنیا برای یک وانت تعریف نشده بود.

در سال‌های جنگ تحمیلی و دوران سازندگی، نیسان جونیور به ستون فقرات حمل‌ و نقل کشور تبدیل شد. این خودرو نه تنها در مزارع کشاورزی و میادین تره‌بار، بلکه در جبهه‌های جنگ نیز دوشادوش رزمندگان به عنوان آمبولانس، خودروی تدارکات و حتی سکوی حمل ادوات نیمه‌ سنگین خدمت کرد. ظرفیت باربری عجیب این خودرو باعث شد تا در فرهنگ عامه، آن را با هیچ وانتی مقایسه نکنند؛ چرا که بار یک تریلر را می‌توان با چند سرویس نیسان جابه‌جا کرد، آن هم در کوچه پس‌کوچه‌هایی که هیچ خودروی سنگین دیگری راهی به آن ندارد.

فصل چهارم: فرزندان ناخلف و خلف

با گذشت زمان و افزایش قیمت سوخت و تغییر استانداردها، زامیاد تصمیم گرفت تا دستی به سر و روی این پیرمرد ۵۰ ساله بکشد. یکی از مهم‌ترین این تغییرات، معرفی نیسان دیزل بود. نصب موتور ۲.۸ لیتری توربو دیزل روی شاسی نیسان، گشتاوری عظیم (حدود ۲۲۵ نیوتن‌متر) را به چرخ‌ها منتقل کرد که عملا قدرت کشش آن را با یک کامیونت سبک برابر می‌کرد.

اگرچه صدای زیاد و لرزش موتور دیزل انتقاداتی را به همراه داشت، اما برای کسانی که بارهای سنگین جابه‌جا می‌کردند، این نسخه یک موهبت الهی بود که هزینه‌های سوخت را به ‌شدت کاهش می‌داد.

در میانه راه، زامیاد پروژه‌ای جسورانه به نام شوکا را کلید زد. شوکا تلاش داشت با تغییر اتاق و استفاده از طراحی‌های جدیدتر، چهره‌ای مدرن به نیسان بدهد، اما بازار روی خوشی به آن نشان نداد. خریداران سنتی معتقد بودند که بدنه‌های فایبرگلاس و سپرهای پلاستیکی شوکا، تاب‌آوری سپر آهنی نیسان آبی را در برابر ضربات ندارد.

این فرزند ناخلف خیلی زود از خط تولید کنار رفت تا ثابت شود که در بازار ایران، کارایی و سرسختی ظاهری بر زیبایی اولویت دارد و مشتریان همان ظاهر کلاسیک دهه ۷۰ میلادی را ترجیح می‌دهند.

در نهایت، نوبت به پادرا و پادرا پلاس رسید؛ ترکیبی از شاسی قدرتمند نیسان جونیور با اتاق مدرن‌تر. پادرا پلاس با داشتن امکاناتی نظیر فرمان هیدرولیک نرم‌تر، کولر و صندلی‌های ارگونومیک، سعی کرد جنتلمن خانواده باشد.

این مدل برای رانندگانی طراحی شده که می‌خواهند قدرت حمل بار نیسان را داشته باشند، اما از خستگی و خشکی رانندگی با مدل‌های قدیمی فراری هستند. پادرا پلاس در واقع پلی است میان یک وانت سواری و یک خودروی کار سنگین.

اما یکی از هوشمندانه‌ترین حرکات زامیاد، معرفی نیسان اکستند (Extend) بود. طراحان شرکت متوجه شدند که بسیاری از بارها (مانند مبلمان، لوله‌های پلی‌اتیلن و بارهای حجیم) وزن زیادی ندارند اما طول آن‌ها از اتاق بار استاندارد نیسان بیشتر است.

نسخه اکستند با افزایش طول شاسی و اتاق بار، این خلا را پر کرد و فضایی را فراهم آورد که پیش از آن تنها در کامیونت‌های بزرگ‌تر در دسترس بود. این مدل به رانندگان اجازه داد بدون نیاز به خرید خودروهای گران‌قیمت‌تر، حجم بار بیشتری را حمل کنند و بهره‌وری سرویس‌های خود را افزایش دهند. البته نباید از ایمنی بالاتر این خودرو و سیستم‌های ایمنی سوار شده روی آن براساس استانداردهای ۸۵ گانه غافل شویم.

چرا نیسان جونیور مرگ ندارد؟

راز بقای نیسان جونیور در بازار ایران، معادله‌ای ساده از قیمت به توان باربری است. هیچ خودرویی در جهان وجود ندارد که با قیمتی در این رده، بتواند بارهایی تا تناژ ۲.۵ تن (و حتی به گفته برخی تا ۳ تن!) را حمل کند.

این خودرو دقیقا در شکاف میان وانت‌های سبک (مثل وانت پراید یا آریسان) و خودروهای نیمه ‌سنگین مانند کامیونت قرار گرفته است. قطعات یدکی آن در هر مغازه‌ای پیدا می‌شود و تعمیرات آن نیازی به دیاگ‌های پیشرفته ندارد؛ ویژگی‌هایی که برای رانندگان در جاده‌های دورافتاده حیاتی است.

علاوه بر این، نیسان جونیور نقش مکمل شبکه حمل‌ونقل را بازی می‌کند. در حالی که یک تریلر غول‌پیکر وظیفه حمل بار بین شهرهای اصلی را دارد، این نیسان است که بار را از پایانه تحویل گرفته و در مویرگ‌های تنگ و باریک شهری توزیع می‌کند.

تا زمانی که خودرویی با این جان‌ سختی، ظرفیت بار و قیمت رقابتی وارد بازار نشود، حذف نیسان آبی از جاده‌های ایران تقریبا غیر ممکن به نظر می‌رسد، حتی اگر استانداردهای ایمنی و آلایندگی عرصه را بر آن تنگ کنند.

نیسان آبی؛ سامورایی که شناسنامه ایرانی گرفت

نیسان جونیور، از خیابان‌های توکیوی پس از جنگ تا جاده‌های خاکی روستاهای ایران، مسیری طولانی را طی کرده است. این خودرو، تنها یک وسیله نقلیه نیست؛ بلکه عضوی از خانواده هزاران ایرانی است که نان سفره خود را از چرخیدن چرخ‌های آن تامین می‌کنند.

از مدل‌های اولیه ژاپنی تا نسخه‌های دیزلی، اکستند و پادرا، این پلتفرم ثابت کرده که مهندسی ساده اما اصولی می‌تواند بر زمان غلبه کند. شاید روزی تولید نیسان متوقف شود، اما جایگاه آن به عنوان هرکول صنعت حمل‌ونقل، در تاریخ خودروی ایران جاودانه خواهد ماند.

شما چه خاطره‌ای با نیسان آبی دارید؟ آیا تا به حال تجربه رانندگی با نسخه اکستند یا دیزل را داشته‌اید؟ لقب نیسان آبی در شهر شما چیست؟ نظرات و تجربیات خود را برای ما بنویسید.