درآمد تریلر کمپرسی چقدر است؟ 
دستهموتور و دستهگیربکس از قطعات مهم در خودروهای سنگین هستند که نقش اصلی آنها کنترل لرزش پیشرانه و جلوگیری از انتقال ارتعاش به شاسی و کابین است. در موتورهای دیزلی که بهصورت طبیعی ارتعاش و گشتاور بالایی تولید میکنند سلامت این قطعات مستقیما بر راحتی راننده، ایمنی مجموعه انتقال قدرت و دوام شاسی تاثیر میگذارد.
در این مقاله از پایه یک، به بررسی راهکارهای کاهش لرزش در ماشینهای سنگین میپردازیم و موضوعات زیر را مرور میکنیم:
- ساختار و عملکرد فنی دستهموتور و دستهگیربکس در کامیونها
- انواع خرابیها و عوامل استهلاک زودرس این قطعات
- روشهای ساده و کاربردی برای تست و بررسی سلامت دستهها
- علائم رایج خرابی در حالت درجا و هنگام حرکت
- پیامدهای نادیده گرفتن خرابی و زمان مناسب تعویض قطعه
اگر با لرزشهای غیرعادی در کابین یا ضربههای مشکوک هنگام رانندگی مواجه شدهاید، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
ساختار و عملکرد دستهموتور در خودروهای سنگین
دستهموتور و دستهگیربکس در واقع پل ارتباطی میان سیستم پیشرانه و بدنه خودرو هستند. در خودروهای سنگین این قطعات باید دو وظیفه متضاد را هم زمان انجام دهند به طوری که هم باید برای تحمل وزن و گشتاور موتور به اندازه کافی محکم باشند و هم برای جذب ارتعاشات انعطاف پذیری کافی داشته باشند.
این قطعات معمولا از ترکیب فلز و لاستیک فشرده ساخته میشوند. بخش فلزی به بلوک سیلندر یا شاسی پیچ میشود و بخش لاستیکی نقش عایق ارتعاشی را بازی میکند. در کامیونهای نسل جدیدتر علاوه بر مدلهای لاستیکی ساده، از دستهموتورهای هیدرولیکی نیز استفاده میشود. این مدلها دارای محفظهای حاوی روغن هیدرولیک ویسکوز هستند که خاصیت جذب ضربه و ارتعاش بسیار بالاتری نسبت به مدل لاستیکی دارند.
انواع خرابیها و دلایل استهلاک زودرس
فرسودگی دستهموتور و گیربکس معمولا تدریجی است؛ به همین خاطر راننده به لرزشها عادت کرده و متوجه مشکل نمیشود. شایعترین نوع خرابی، پارگی یا جدا شدن بخش لاستیکی از قسمت فلزی است. لاستیک به مرور زمان و در اثر تغییرات دما خاصیت ارتجاعی خود را از دست داده و خشک و شکننده میشود. در این حالت، تحت فشارهای ناگهانی مانند شروع حرکت در سربالایی یا تعویض دنده، لاستیک پاره شده و اتصال موتور با شاسی به صورت فلز با فلز درمیآید که عامل اصلی انتقال لرزش و صداست.
یکی از عوامل اصلی خرابی دستهموتورها، نشت روغن و گازوئیل است. لاستیکهای به کار رفته در این قطعات معمولا در برابر مواد نفتی مقاوم نیستند. اگر موتور کامیون روغن ریزی داشته باشد و این روغن روی دستهموتور بریزد بافت لاستیک به سرعت نرم و دفرمه میشود. در این شرایط، لاستیک دیگر توانایی تحمل وزن موتور را ندارد و له میشود.
همچنین، اصلاحات غیراصولی روی شاسی یا استفاده از قطعات تقویتی غیر استاندارد که باعث تغییر مرکز ثقل موتور میشود فشار مضاعفی به دستهها وارد کرده و عمر آنها را کاهش میدهد. تردد مداوم در جادههای ناهموار و دست اندازهای شدید نیز باعث فرسودگی و ضعف در بخشهای فلزی و پیچهای اتصال میشود.

روشهای چک کردن دستهموتور و دستهگیربکس بدون ابزار خاص
برای بررسی وضعیت سلامت دستهموتور و گیربکس همیشه نیاز به تجهیزات پیچیده نیست و با یک بررسی چشمی دقیق میتوان بسیاری از ایرادات را تشخیص داد. ابتدا خودرو را در سطحی صاف پارک کرده و با استفاده از چراغ قوه، وضعیت ظاهری لاستیک دستهها را بررسی کنید.
وجود هرگونه ترکهای ریز سطحی، پارگیهای عمیق یا جدا شدن لاستیک از قاب فلزی نشانه خرابی است. همچنین اگر مشاهده کردید که پیچ مرکزی دسته از مرکز سوراخ خارج شده و به یک سمت متمایل شده است نشان دهنده نشست کردن و دفرمه شدن لاستیک داخلی است.
روش دیگر، بررسی فاصله بین اجزای موتور و شاسی است. اگر دستهموتورها نشست کرده باشند، ممکن است کارتل روغن یا سایر اجزای پایین موتور به شاسی یا اکسل جلو نزدیک شده باشند. در برخی موارد، ساییدگی یا براق شدن نقاطی از شاسی یا بدنه موتور نشان میدهد که در حین حرکت، این دو قسمت به هم برخورد میکنند.
برای تست دقیقتر میتوان از یک دیلم یا تایلیور استفاده کرد. با اهرم کردن دیلم بین شاسی و پایه دسته موتور، میزان بازی عمودی و افقی را چک کنید. اگر موتور با فشار کمی جابهجا شود یا لقی بیش از حد احساس کنید دستهها نیاز به تعویض دارند.
تست لرزش در حالت درجا و حرکت
یکی از دقیقترین روشها برای تشخیص خرابی دسته گیربکس و موتور، توجه به تکانها و لرزشهای خودرو در شرایط مختلف کاری است. لرزش ناشی از خرابی دستهموتور، الگوهای مشخصی دارد که با لرزش ناشی از بالانس نبودن چرخها یا خرابی گاردان متفاوت است.
لرزش ناشی از دستهموتور با گاز دادن حس میشود در حالی که لرزش چرخها در سرعتهای خاص ظاهر میشود. برای انجام این تست، میتوان از یک کمک راننده خواست تا پشت فرمان بنشیند و در حالت توقف کامل دور موتور را تغییر دهد و شما وضعیت موتور را مشاهده کنید. علائم زیر در هنگام انجام تستی که در بالا به آن اشاره شد نشان دهنده نقص در سیستم تعلیق موتور هستند:
- لرزش در دور آرام: لرزش فرمان یا داشبورد که با افزایش دور موتور کمتر میشود؛ نشانه خرابی دستهموتور.
- ضربه در تعویض دنده: صدای تق یا ضربه هنگام تعویض دنده؛ احتمال لقی دستهگیربکس.
- تکان شدید در استارت یا خاموشی: پرش غیرعادی موتور؛ احتمال پارگی یکی از دستهها.
- حرکت غیرعادی اهرم دنده: جلو و عقب رفتن شدید لیور با گاز دادن؛ ضعف دستهگیربکس.
- صدای برخورد از زیر خودرو: کوبش هنگام عبور از دستانداز؛ احتمال تماس موتور با شاسی.

عواقب نادیده گرفتن خرابی دستهها
بسیاری از مالکان خودرو تصور میکنند که خرابی دستهموتور تنها باعث آزار سرنشینان میشود و اولویت تعمیر بالایی ندارد. این یک باور کاملا اشتباه است زیرا زمانی که موتور یا گیربکس در جای خود ثابت نباشند همراستایی سیستم انتقال قدرت به هم میخورد.
در خودروهای دیفرانسیل عقب، تغییر زاویه موتور باعث تغییر زاویه گاردان میشود. این اتفاق فشار بسیار زیادی به چهارشاخههای گاردان و بلبرینگهای ورودی دیفرانسیل وارد میکند و میتواند منجر به بریده شدن گاردان در سرعتهای بالا شود که بسیار خطرناک است. علاوه بر سیستم انتقال قدرت، اتصالات جانبی موتور نیز در خطر هستند. شلنگهای رادیاتور، لولههای سوخت رسانی، سیمکشیهای برق و لولههای اینترکولر برای میزان مشخصی از جابهجایی طراحی شدهاند.
اگر موتور بیش از حد جابهجا شود، اتصالات کشیده شده و پاره میشوند. پارگی شلنگ آب یا اتصالی سیمکشی اصلی میتواند باعث توقف کامل خودرو در جاده شود. همچنین در مواردی ضربات مداوم موتور به شاسی میتواند باعث ایجاد ترکهای ریز در نواحی اتصال دسته موتور به شاسی شود که ترمیم آن بسیار دشوار و پرهزینه است.
چه زمانی دستهموتور و دستهگیربکس را تعویض کنیم و چه قطعهای بخریم؟
تعیین زمان دقیق برای تعویض دستهموتور و گیربکس دشوار است زیرا این موضوع کاملا به شرایط کاری خودرو، کیفیت جادهها و نوع رانندگی بستگی دارد. با این حال، به عنوان یک قانون کلی در سرویس و نگهداری خودروهای سنگین توصیه میشود هر ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار کیلومتر یا هر دو سال یکبار وضعیت سلامت آنها به طور دقیق بررسی شود.
اگر خودروی شما بیشتر در مسیرهای کوهستانی با تعویض دندههای زیاد یا در جادههای خاکی تردد میکند این بازه باید کوتاهتر باشد. همچنین در صورت تعمیر اساسی موتور یا گیربکس بهترین زمان برای تعویض این قطعات است زیرا دسترسی به آنها آسانتر است.
استفاده از قطعات متفرقه که لاستیک آنها کیفیت لازم را ندارد، صرفا هدر دادن پول است زیرا این قطعات خیلی زودتر از انتظار دوباره دچار پارگی یا نشست میشوند. برای خودروهای باری سنگین، همواره سعی کنید از برندهای اصلی یا برندهای معتبر افترمارکت که دارای تاییدیه استاندارد هستند استفاده کنید.
توجه داشته باشید که سفتی یا نرمی لاستیک دسته موتور باید دقیقا مطابق با طراحی کارخانه باشد؛ استفاده از دستههای خیلی سفت باعث انتقال لرزش به اتاق و دستههای خیلی نرم باعث بازی بیش از حد موتور میشود.

اگر تجربهای در خصوص علائم خرابی یا برندهای باکیفیت دستهموتور دارید، خوشحال میشویم در بخش نظرات با ما و سایر همکاران به اشتراک بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.