چک لیست ایمنی پیش از ورود به مناطق کویری و بیابانی
زمان تقریبی مطالعه 10 دقیقه
0
پسندیدمتصور کنید با بار کامل در یک سرازیری تند و طولانی در حال حرکت هستید؛ جایی که تنها چیزی که میان شما و یک فاجعه احتمالی قرار دارد، اصطکاک چند قطعه لنت با کاسه چرخهاست. ترمز گرفتن فرایندی است که روزانه صدها بار تکرار میشود و شاید همین تکرار باعث شود فراموش کنیم که این سیستم حیاتی، مصرفی است و عمر مشخصی دارد.
بسیاری از رانندگان تنها زمانی به فکر بازدید لنتها میافتند که صدای ناهنجار سایش فلز به فلز بلند شود یا پدال ترمز آن سفتی سابق را نداشته باشد. اما واقعیت این است که در سیستمهای ترمز بادی و کاسهای، مرز بین ایمن بودن و خطرناک بودن گاهی تنها چند میلیمتر است.
تشخیص زمان تعویض لنت ترمز نباید بر اساس حدس و گمان یا صرفا نگاه چشمی باشد. در این مقاله از پایه یک قصد داریم ذرهبین را برداریم و به صورت فنی و دقیق، نحوه اندازهگیری ضخامت کفشک ترمز کاسهای را بررسی کنیم.
دانستن اعداد دقیق و استانداردهای مجاز، نه تنها از جان و مال شما محافظت میکند، بلکه از خرابیهای پرهزینه مانند از بین رفتن کاسه چرخ یا خرابی مکانیزمهای داخلی ترمز نیز پیشگیری خواهد کرد. پس اگر میخواهید با خیالی آسوده پا روی پدال ترمز بگذارید، تا انتهای این مطلب فنی همراه ما باشید.
آناتومی ترمز کاسهای؛ لنت و کفشک دقیقا چه میکنند؟
پیش از آنکه سراغ اعداد و ارقام برویم، باید درک درستی از اجزای درگیر داشته باشیم. در سیستم ترمز کاسهای که هنوز در محورهای عقب اکثر کامیونتها و تقریبا تمام محورهای کامیونهای سنگین و کمپرسی استفاده میشود، عمل ترمزگیری حاصل فشار لنتها به دیواره داخلی کاسه چرخ است.
قطعهای که لنت روی آن سوار میشود، کفشک نام دارد. کفشک یک قطعه فلزی کمانی شکل و بسیار محکم است که وظیفه دارد نیرو را از سیستم پنوماتیک دریافت کرده و لنتها را به سطح کاسه بچسباند.
لنتها به دو روش اصلی روی کفشک سوار میشوند:
- با استفاده از پرچ (Riveted) به بدنه فلزی متصل میشوند که روش رایج در خودروهای سنگین قدیمی و موجود در بازار ایران است.
- با چسبهای مخصوص صنعتی (Bonded) به کفشک میچسبند.
دانستن نوع اتصال لنت بسیار مهم است، زیرا روش اندازهگیری ضخامت و حداقل حد مجاز ساییدگی در لنتهای پرچ شده با لنتهای چسبی تفاوت دارد. فرسایش در این قطعات امری اجتناب ناپذیر است و عواملی مثل وزن بار، نوع رانندگی و کیفیت جاده به طور مستقیم بر سرعت مصرف لنت تاثیر میگذارند.
چرا اندازهگیری دقیق ضخامت حیاتی است؟
شاید از خود بپرسید چرا تا زمانی که هنوز مقداری لنت روی کفشک باقی مانده، باید نگران باشیم؟ پاسخ در مدیریت حرارت و هزینههای تعمیر نهفته است. لنت ترمز علاوه بر ایجاد اصطکاک، به عنوان یک عایق حرارتی نیز عمل میکند.
زمانی که ضخامت لنت از حد استاندارد کمتر میشود، گرمای شدید حاصل از ترمزگیری با سرعت بسیار بیشتری به کفشک فلزی، فنرها و کاسه چرخ منتقل میشود. این حرارت مازاد میتواند باعث جوش آوردن گریس بلبرینگها، خرابی کاسه نمدها و در نهایت قفل شدن چرخها شود.
علاوه بر این، در لنتهای پرچ شده، اگر سایش ادامه یابد و سر پرچها با سطح داخلی کاسه چرخ تماس پیدا کنند، شیارهای عمیقی روی کاسه ایجاد میکنند. در این حالت، شما دیگر فقط نیاز به تعویض لنت ندارید، بلکه باید هزینه سنگین تراشکاری یا تعویض کامل کاسه چرخهای تریلی یا کامیون خود را نیز بپردازید.
خطر دیگر، پدیدهای به نام رد کردن یا Cam-over است؛ اگر لنت و کاسه بیش از حد نازک باشند، میل بادامک ترمز (S-Cam) ممکن است بیش از حد بچرخد و گیر کند که منجر به از کار افتادن کامل ترمز آن چرخ خواهد شد.
ابزارهای لازم برای بررسی دقیق لنتها چیست؟
برای اینکه یک بازدید فنی دقیق داشته باشید و بتوانید تصمیم درستی بگیرید، نمیتوانید تنها به چشمهایتان اعتماد کنید. تشخیص تفاوت بین ۳ میلیمتر و ۵ میلیمتر در فضای تاریک زیر گلگیر، تقریبا غیر ممکن است. بنابراین پیش از شروع کار، باید جعبه ابزار خود را آماده کنید.
مهمترین ابزارهایی که برای این کار نیاز دارید عبارتند از:
- کولیس (Caliper): دقیقترین ابزار برای اندازهگیری ضخامت کلی لنت و کفشک. بهتر است از کولیسهای دیجیتال یا ورنیه دار استفاده کنید تا دقت دهم میلیمتر را داشته باشید.
- خطکش یا گیج عمقسنج: این ابزار برای لنتهای پرچ شده حیاتی است. شما باید بتوانید فاصله دقیق بین سطح لنت تا سر پرچ را اندازهگیری کنید که با کولیس معمولی همیشه امکان پذیر نیست. برخی گیجهای لاستیک (که برای سنجش آج تایر استفاده میشوند) برای این کار نیز مناسب هستند.
- چراغ قوه یا نورافکن قوی: فضای داخل چرخها و پشت دریچههای بازدید (Dust Shields) معمولا تاریک و پر از گرد و غبار است. برای دیدن ترکهای ریز یا وضعیت پرچها به نوری متمرکز و قوی نیاز دارید.
- آینه تلسکوپی: گاهی اوقات دسترسی مستقیم به تمام نقاط لنت امکان پذیر نیست. یک آینه کوچک تلسکوپی به شما کمک میکند تا پشت و زوایای کور لنت را بدون باز کردن کامل چرخ بررسی کنید.
- جک و خرک استاندارد: ایمنی اولویت اول است. هرگز و هرگز تنها با اتکا به جک هیدرولیک زیر خودرو نروید. حتما از خرکهای فلزی محکم که تحمل وزن محور کامیون را دارند استفاده کنید.
عدد طلایی؛ حداقل ضخامت مجاز لنت چقدر است؟
در دنیای ماشین سنگین، شک و گمان جایی ندارد؛ برای تعیین زمان تعویض لنت، ما به اعداد دقیق نیاز داریم. استانداردهای جهانی (مانند استاندارد CVSA) برای ضخامت لنتهای ترمز کاسهای مقادیر مشخصی را تعیین کردهاند که عبور از آنها به معنای توقف فوری خودرو و تعویض لنت است. توجه داشته باشید که این اندازهها برای انواع مختلف اتصال لنت متفاوت است:
۱. برای لنتهای پرچشده (Riveted): این نوع لنتها رایجترین مدل در بازار قطعات یدکی کامیونهای ایران هستند. معیار اندازهگیری در اینجا، ضخامت لنت باقیمانده بالای سرِ پرچ است، نه ضخامت کل لنت.
- حد خطر: اگر ضخامت گوشت لنت در بالای سر پرچ به ۱.۶ میلیمتر یا کمتر برسد، لنت باید بلافاصله تعویض شود.
- نکته مهم: هرگز ضخامت را از کفشک فلزی اندازه نگیرید، زیرا ضخامت خودِ پرچ شما را به اشتباه میاندازد. اگر سطح لنت با سر پرچ همسطح شده باشد، یعنی شما مدتهاست از محدوده ایمن عبور کردهاید و در حال آسیب زدن به کاسه چرخ هستید.
۲. برای لنتهای چسبی (Bonded): در این مدلها که پرچ وجود ندارد، کار کمی سادهتر است. شما باید ضخامت کل ماده اصطکاکی (لنت) را از روی سطح فلزی کفشک اندازهگیری کنید.
- حد خطر: حداقل ضخامت مجاز برای لنتهای چسبی نیز ۱.۶ میلیمتر است. اگر ضخامت لنت در هر نقطهای به این عدد رسید، عمر آن تمام شده است.
- توصیه مکانیکهای باتجربه: اگرچه قانونا ۱.۶ میلیمتر حد نهایی است، اما رانندگان حرفهای تریلی و ماشینهای سنگین هرگز تا این لحظه صبر نمیکنند. پیشنهاد میشود زمانی که ضخامت لنت به حدود ۵ میلیمتر رسید، به فکر تعویض باشید تا در سفرهای طولانی و گردنههای پرشیب دچار مشکل نشوید.
راهنمای گامبهگام اندازهگیری ضخامت لنت کامیون
حالا که اعداد طلایی را میدانیم، چطور باید اندازهگیری کنیم؟ برای یک بازرسی دقیق مراحل زیر را طی کنید:
۱. ایمنسازی خودرو: پیش از هر چیز خودرو را در سطحی صاف پارک کنید. از دنده و ترمز پارک استفاده کنید و حتما زیر چرخها دنده پنج بگذارید. اگر نیاز به جک زدن دارید، حتما از خرک استفاده کنید.
۲. دسترسی به لنتها: در بسیاری از محورهای کامیونت ها و کامیونهای جدید، پشت کاسه چرخ یک دریچه بازدید (Dust Shield) وجود دارد که با برداشتن درپوش پلاستیکی آن میتوانید لنتها را ببینید. اما برای اندازهگیری دقیقتر، بهویژه در کامیونتهای قدیمیتر، ممکن است نیاز باشد چرخ و کاسه چرخ باز شود.
۳. پیدا کردن نازکترین نقطه: لنتها بیشتر اوقات به صورت یکنواخت ساییده نمیشوند. سایش معمولا در وسط لنت (مرکز کمان کفشک) بیشتر از دو سر آن است. پس همیشه کولیس یا ابزار اندازهگیری را در وسط لنت قرار دهید. اگر یک سمت لنت ۳ میلیمتر و سمت دیگر ۶ میلیمتر است، معیار شما باید همان ۳ میلیمتر باشد.
۴. استفاده از عمقسنج (برای لنتهای پرچی): میله عمقسنج کولیس را روی سر پرچ قرار دهید و بدنه کولیس را روی سطح لنت مماس کنید. عددی که میخوانید، مقدار لنت قابل استفاده شماست. این کار را برای چند پرچ مختلف انجام دهید تا مطمئن شوید ساییدگی نامتقارن ندارید.
۵. بررسی چشمی نهایی: همزمان با اندازهگیری، به کنارههای لنت نگاه کنید. اگر لنت دچار بادکردگی شده، از کفشک جدا شده (حتی به اندازه مویی) و یا ترکهای عرضی عمیق دارد، حتی اگر ضخامت آن بالای ۱.۶ میلیمتر باشد، باید تعویض گردد.
علائم خاموش خرابی؛ چه چیزهایی را غیر از ضخامت چک کنیم؟
اندازهگیری ضخامت لنت شرط لازم برای ایمنی است، اما شرط کافی نیست. گاهی اوقات ممکن است ضخامت لنت شما بالای ۵ میلیمتر باشد، اما ساختار آن به دلایل دیگر تخریب شده باشد. هنگام بازرسی، حتما به دنبال این نشانههای خطرناک نیز باشید:
- ترکهای سطحی در مقابل ترکهای عمیق: وجود ترکهای ریز و مویی روی سطح لنت که شبیه پوست سوسمار هستند، معمولا ناشی از تغییرات دماست و تا زمانی که گسترش پیدا نکنند، طبیعی است. اما اگر ترکها عمیق باشند و تا روی پرچها یا لبههای فلزی کشیده شده باشند، لنت باید تعویض شود. این ترکهای عمیق نشان دهنده شکنندگی لنت هستند و ممکن است در ترمزگیریهای شدید تکهتکه شوند.
- جدا شدگی لنت: گاهی اوقات زنگزدگی بین کفشک فلزی و لنت (بهویژه در مناطق مرطوب) باعث میشود که لنت از روی کفشک بلند شود. به فاصله بین لنت و فلز دقت کنید؛ اگر لبه کاردک یا کاغذ ضخیمی وارد این فاصله شد، لنت دیگر قابل اطمینان نیست. این مشکل در محورهای تریلر که مدت طولانی در پارکینگ خوابیدهاند، بیشتر دیده میشود.
- شیشهشدن لنت: اگر سطح لنت بیش از حد براق و صیقلی شده باشد، در اصطلاح شیشه کرده است. این اتفاق معمولا به دلیل ترمزگیریهای مداوم و سبک رخ میدهد که باعث حرارت بالا و سخت شدن سطح لنت میشود. لنت شیشهشده اصطکاک لازم را ایجاد نمیکند و مسافت توقف کامیون را به شدت افزایش میدهد.
- آلودگی به روغن: اگر کاسه نمد چرخ نشتی داشته باشد، روغن یا گریس به سطح لنت میرسد. لنت ترمز مانند اسفنج عمل میکند و روغن را به خود میکشد. متاسفانه لنت چرب شده با شستشو یا سمباده زدن اصلاح نمیشود و باید حتما تعویض شود، زیرا در دمای بالا دود میکند و ترمز نمیگیرد.
کلام آخر؛ ترمز شوخیبردار نیست
در صنعت حملونقل جادهای، هیچ قطعهای به اندازه سیستم ترمز با جان و مال شما سروکار ندارد. دانستن عدد ۱.۶ میلیمتر به عنوان مرز نهایی ضخامت لنت، دانشی است که میتواند جان شما و سرمایهتان را نجات دهد. فراموش نکنید که هزینهی تعویض یک دست لنت باکیفیت برای کامیونت یا کشندهی شما، قطرهای در برابر دریای هزینههای ناشی از تصادفات یا تعمیرات سنگین اکسل و توپی چرخ است.
توصیه نهایی ما این است که منتظر صدای خراشیده شدن آهن روی آهن نمانید. یک برنامه منظم بازرسی داشته باشید (مثلا هر بار که برای تعویض روغن مراجعه میکنید) و همیشه از ابزارهای دقیق برای اندازهگیری استفاده کنید. ایمنی در جاده، اتفاقی نیست؛ نتیجه دقت و مسئولیتپذیری رانندگانی است که زبان ماشین خود را میفهمند.
شما معمولا هر چند وقت یکبار لنتهای ترمز را چک میکنید؟ آیا تا به حال تجربهای از تمام شدن ناگهانی لنت در جاده داشتهاید یا روش خاصی برای تشخیص زمان تعویض دارید؟ تجربیات و ترفندهای خود را در بخش نظرات برای ما بنویسید تا همکارانتان نیز از دانش شما استفاده کنند.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
آیا این مقاله را دوست داشتید ؟
0
پسندیدم
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.