چک لیست ایمنی پیش از ورود به مناطق کویری و بیابانی
زمان تقریبی مطالعه 9 دقیقه
1
پسندیدمتصور کنید با یک کامیون پر از بار در حال عبور از یک گردنه طولانی هستید. همه چیز مرتب به نظر میرسد؛ فیلترهای گازوئیل تازه تعویض شدهاند و نشانگر سوخت وضعیت خوبی را نشان میدهد. اما ناگهان موتور ریپ میزند، توانش را از دست میدهد و در کمال ناباوری خاموش میشود.
پس از توقف، استارت میزنید اما ماشین روشن نمیشود یا به سختی روشن شده و پس از چند دقیقه دوباره خاموش میشود. در این شرایط شاید فکر کنید پمپ گازوئیل سوخته یا سیستم هوا دچار گرفتگی شده است، اما مقصر اصلی اغلب یک قطعه پلاستیکی کوچک و ارزان قیمت است که راه نفس کشیدن باک را بسته است.
این پدیده که در اصطلاح مکانیکها به قفل خلاء یا خفگی باک معروف است، یکی از دلایل شایع اما پنهانِ ماندن در جادههاست. وقتی هوای کافی وارد مخزن نشود، پمپ توانایی مکش سوخت را در برابر فشار منفی ایجاد شده از دست میدهد.
در این مقاله از پایه یک قصد داریم به سراغ یکی از قطعات فراموششده سیستم سوخترسانی برویم و نحوه سرویس اصولی سوپاپ تهویه را آموزش دهیم تا از خاموشیهای بیدلیل و تحمیل هزینههای سنگین به سیستم تزریق سوخت جلوگیری کنید.
تنفس باک چیست و چرا حیاتی است؟
در مکانیک سیالات، قانونی ساده اما حیاتی وجود دارد: «وقتی حجمی از مایع از یک مخزن بسته خارج میشود، باید حجمی برابر از هوا جایگزین آن شود». وقتی موتور یک تریلر روشن است و پمپ انژکتور با سرعت بالا گازوئیل را از باک مکش میکند، سطح سوخت پایین میآید و فضای خالی در بالای باک ایجاد میشود.
اگر راهی برای ورود هوا وجود نداشته باشد، فشار داخل مخزن افت کرده و نیروی مکش منفی (خلاء) ایجاد میشود که دقیقا در جهت عکس نیروی مکش پمپ گازوئیل عمل میکند.
وظیفه تامین این هوا و متعادلسازی فشار بر عهده قطعهای به نام سوپاپ تهویه، نفسکش یا Tank Breather است. این دریچه مانند ششهای خودرو عمل میکند و اجازه میدهد فشار اتمسفر همیشه روی سطح سوخت وجود داشته باشد تا پمپ بتواند بدون فشار مضاعف، گازوئیل را به داخل موتور ببرد.
مکانیزم این دریچه معمولاً یکطرفه است؛ یعنی اجازه میدهد هوا وارد باک شود تا خلاء پر شود، اما اجازه نمیدهد سوخت یا بخارات آن به راحتی خارج شوند یا آلودگیهای محیطی مانند آب و گردوغبار به داخل نفوذ کنند.
علاوه بر جایگزینی هوا هنگام مصرف سوخت، این سیستم وظیفه مدیریت تغییرات دمایی را هم بر عهده دارد. سوخت و هوای داخل باک با گرم شدن هوا منبسط و با سرد شدن منقبض میشوند. اگر مجرای تنفس بسته باشد، در روزهای گرم تابستان فشار بخارات گازوئیل حبس شده و میتواند باعث باد کردن باک شود.
برعکس، در شبهای سرد زمستانی یا هنگام شستشوی کامیون با آب سرد، انقباض ناگهانی هوا باعث ایجاد خلاء میشود که در باکهای فلزی نازک یا پلاستیکی میتواند منجر به مچاله شدن مخزن سوخت شود.
علائم خرابی یا گرفتگی مجرای تهویه چیست؟
تشخیص خرابی سوپاپ تهویه یا نفسکش باک، اغلب دشوار است زیرا علائم آن شباهت زیادی به گرفتگی فیلتر گازوئیل یا ضعیف شدن پمپ دارد. با این حال، شاه کلید تشخیص این ایراد، یک صدای خاص است.
گر هنگام باز کردن درب باک برای سوختگیری، صدایی مانند باز کردن درب نوشابه شنیدید، این نشانه خروج گاز نیست؛ بلکه صدای هجوم هوای بیرون به داخل باک است تا خلاء ایجاد شده را پر کند. این یعنی مجرای تهویه مسدود بوده و پمپ بیچاره ساعتها در حال جنگیدن با خلاء بوده است.
یکی دیگر از علائم فریبنده، خاموشیهای مرموز و تکرار شونده است. در این حالت، موتور کامیون روشن میشود و به خوبی کار میکند، اما پس از مدتی (مثلا ۲۰ یا ۳۰ دقیقه) ناگهان خاموش میشود.
راننده پیاده میشود، کاپوت را بالا میزند، چیزی پیدا نمیکند و بعد از ۱۰ دقیقه استراحت، ماشین دوباره روشن میشود! دلیل علمی این اتفاق ساده است: با کار کردن موتور، خلاء به تدریج در باک زیاد میشود تا جایی که زور پمپ به آن نمیرسد و جریان قطع میشود. وقتی موتور خاموش میشود، هوا به آرامی از درزهای ریز نفوذ کرده، فشار متعادل میشود و موتور دوباره روشن میشود.
در موارد حادتر، به خصوص در باکهای پلاستیکی یا آلومینیومی نازک که در برخی مدلهای جدید کامیونت دیده میشود، قدرت مکش پمپ انژکتور میتواند باعث مشکلات شدیدی شود.
اگر تهویه کاملا کور شده باشد، پمپ آنقدر مکش ایجاد میکند که دیوارههای باک به سمت داخل مچاله میشوند (پدیده Implosion). اگر متوجه تغییر فرم باک یا فرورفتگیهای عجیب روی بدنه آن شدید، قبل از تعویض باک، حتما مسیر تهویه را چک کنید تا باک جدیدتان هم به همان سرنوشت دچار نشود.
انواع سیستمهای تهویه در خودروهای سنگین
برای سرویس صحیح، ابتدا باید بدانید سیستم تهویه خودروی شما از چه نوعی است. به طور کلی در ماشینهای سنگین دو نوع طراحی رایج وجود دارد:
۱. مدل درب سوپاپدار (Vented Cap): این سیستم بیشتر در کامیونهای قدیمیتر، برخی ماشینآلات کشاورزی و مدلهای سبکتر بازار دیده میشود. در این طراحی، سوپاپ تهویه مستقیم داخل خودِ درب باک تعبیه شده است.
اگر به زیر درب باک دقت کنید، سوراخهای ریزی میبینید که پشت آنها یک ساچمه و فنر ظریف قرار دارد. مزیت این مدل سادگی آن است، اما عیب بزرگش این است که چون درب باک به طور همیشگی در معرض گرد و خاک و گلولای جاده است، احتمال گرفتگی منافذ آن بسیار بالاست.
۲. مدل شلنگی یا مستقل (Remote Breather): در اکثر کشنده های مدرن و کامیونهای نسل جدید، مهندسان برای جلوگیری از ورود آلودگی، سیستم تهویه را از درب باک جدا کردهاند. در این مدل، یک شلنگ از بالای باک خارج شده و تا ارتفاعی بالاتر (معمولا پشت اتاق یا لای شاسی) کشیده میشود.
در انتهای این شلنگ، یک سوپاپ یک طرفه کوچک یا یک فیلتر نمدی قرار دارد. این طراحی باعث میشود ورودی هوا از گلولای کف جاده دور بماند و حتی اگر باک کاملا پر شود، سوخت سرریز نکند. با این حال، همین شلنگ میتواند محل امنی برای لانهگزینی حشرات یا پیچخوردگی و انسداد باشد.
آموزش گامبهگام سرویس و تمیزکاری درب دریچه تهویه
سرویس سوپاپ تهویه، کار پیچیدهای نیست و با ابزار سادهای قابل انجام است، اما دقت در انجام آن میتواند عمر پمپ گازوئیل شما را چند برابر کند. قبل از شروع، حتما موتور را خاموش کنید و از دستکش مقاوم در برابر مواد نفتی استفاده نمایید، چرا که گازوئیل میتواند برای پوست مضر باشد.
- گام اولبازرسی و عیبیابیاولیه
- ابتدا باید محل دقیق درب تهویه را پیدا کنید، اگر کامیونت شما قدیمی است، درب باک را بررسی کنید. اگر سوراخ ریزی روی آن یا زیر دستگیره آن میبینید، از نوع درب سوپاپدار است.
- اگر درب کاملا کیپ است، دنبال شلنگی بگردید که از بالای باک خارج شده و به سمت شاسی رفته است. در کامیون کمپرسی و ماشینهای راهسازی، این قسمتها معمولا با لایهای ضخیم از گل و روغن پوشیده میشوند. با یک پارچه تمیز، اطراف سوپاپ را پاک کنید تا مطمئن شوید ورودی هوا به صورت فیزیکی توسط گل مسدود نشده باشد.
- گام دوم: تست سلامت درب باک
- اگر سیستم تهویه روی درب است، درب را باز کنید و آن را کنار گوش خود تکان دهید. باید صدای لقلق یا جابجایی ساچمه ریز داخل آن را بشنوید. اگر صدایی نمیآید، احتمالا ساچمه در اثر رسوبات گازوئیل گیر کرده است.
- یک تست دیگر این است که درب را تمیز کرده و از سمت داخل به بیرون در آن فوت کنید، هوا باید با مقاومت کمی عبور کند. اگر مسیر بسته بود، درب باید شسته یا تعویض شود.
- گام سوم: باز کردن گرفتگی در مدلهای شلنگی
- در مدلهای مدرن که روی تریلرها نصب است، شلنگ تهویه را از سمت باک جدا کنید. نکته ایمنی مهم این که هرگز وقتی شلنگ به باک متصل است، هوای فشرده (باد) را داخل آن نگیرید. این کار تمام رسوبات و آشغالهای داخل شلنگ را مستقیم به درون گازوئیل میفرستد.
- شلنگ را جدا کرده و با فشار ملایم باد، داخل آن بدمید تا اگر حشرهای لانه کرده یا گردوغبار مسیر را بسته، خارج شود. سوپاپ یک طرفه سر شلنگ را نیز بررسی کنید که فنر آن سالم باشد و نچسبیده باشد.
- گام چهارم: شستشو با حلال
- اگر سوپاپ (چه روی درب و چه جداگانه) جرم گرفته است، آن را درون ظرفی حاوی گازوئیل تمیز یا اسپری انژکتور قرار دهید. اجازه دهید حلال به منافذ نفوذ کند و چربیها را حل نماید. سپس با فشار باد ملایم آن را خشک کنید. برای دربهای باک فلزی قدیمی، گاهی قرار دادن درب در تینر فوری میتواند مجاری تنفسی را که سالهاست گرفتهاند، کاملاً باز کند.
نکات فنی برای رانندگان و مکانیکها
یک نکته بسیار حیاتی که نباید فراموش کنید، نقش ایمنی این قطعه است. سوپاپهای تهویه مدرن اغلب دارای مکانیزم ضد واژگونی هستند. این یعنی اگر خدای نکرده کامیون در تصادف چپ کند، یک ساچمه مسیر خروج سوخت را میبندد تا از آتشسوزی جلوگیری شود.
بنابراین، هرگز به بهانه بهتر نفس کشیدن باک، این سوپاپها را حذف نکنید یا شلنگ را یکسره رها نکنید. حذف این قطعه علاوه بر خطر ایمنی، باعث ورود گردخاک مستقیم به باک و نابودی سوزنهای انژکتور میشود.
همچنین در فصل زمستان، هوای گرم داخل باک (ناشی از برگشت گازوئیل گرم از موتور) با بدنه سرد برخورد کرده و قطرات آب (کندانس) تشکیل میشود. این رطوبت ممکن است در مجرای تهویه یخ بزند و مسیر هوا را ببندد. اگر در صبحهای بسیار سرد زمستانی خودرو روشن شد و پس از چند دقیقه خاموش شد، حتما یخزدگی نوک شلنگ تهویه یا منافذ درب باک را چک کنید.
جمعبندی و نتیجهگیری
سیستم سوخترسانی دیزل مانند بدن انسان نیاز به گردش خون (گازوئیل) و تنفس (هوا) دارد. گرفتگی یک قطعه ساده و ارزان به نام دریچه تهویه باک، میتواند علائمی دقیقا شبیه به خرابیهای پرهزینه پمپ و انژکتور ایجاد کند و شما را در جاده سرگردان نماید. با انجام سرویسهای دورهای ساده که در این مقاله آموزش دادیم، میتوانید از سلامت ریههای باک خودرو مطمئن شوید.
فراموش نکنید که پیشگیری همیشه ارزانتر از تعمیر است. یک بازدید ۵ دقیقهای در هنگام تعویض روغن، میتواند جلوی خرابی پمپهای چند ده میلیونی را بگیرد. شما چطور؟ آیا تا به حال با باز کردن درب باک صدای عجیب مکش هوا را شنیدهاید یا تجربه خاموشیهای بیدلیل را داشتهاید؟ تجربیات خود را در مورد سرویس این قطعه و تاثیر آن بر کارکرد ماشینتان در بخش نظرات بنویسید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
آیا این مقاله را دوست داشتید ؟
1
پسندیدم
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.