عدم صدرو دوزبلاغ جدید؛ بلاتکلیفی کامیونهای ایرانی پشت مرز ازبکستان 
به گزارش پایه یک، صفهای طولانی کامیونها در پایانههای بار، رانندگانی که روزهای متوالی در انتظار بار میمانند و کرایههایی که هر بار پایینتر از نرخ مصوب پیشنهاد میشود، امروز به تصویری تکراری در حملونقل جادهای کشور تبدیل شده است. واقعیتی تلخ که به گفته فعالان این بخش، ریشه آن نه در رفتار فردی رانندگان، بلکه در ناترازی شدید میان حجم بار و تعداد کامیونهای فعال نهفته است؛ ناترازیای که زمینهساز شکلگیری رقابت ناسالم و تقویت نقش دلالان بار شده است.
در پایانههای بار، وقتی پای صحبت رانندگان کامیون مینشینید، اعتراضها شباهت زیادی به هم دارد. اغلب میگویند نرخ کرایه مصوب وجود دارد، اما در عمل کسی به آن پایبند نیست. رانندهای که حاضر نشود با نرخ پایینتر بار بزند، بهسادگی از چرخه توزیع بار کنار گذاشته میشود. نتیجه این وضعیت، فشاری مضاعف بر معیشت رانندگان و کاهش امنیت شغلی آنهاست.
ناترازی بار و کامیون؛ ریشه یک بحران مزمن
رئیس سازمان راهداری و حملونقل جادهای، ریشه اصلی این نابسامانی را برهم خوردن توازن میان بار و ناوگان میداند. به گفته او، تعداد کامیونهای فعال در کشور بیش از نیاز واقعی بازار است؛ آن هم در شرایطی که بخش قابل توجهی از ناوگان فرسوده همچنان در چرخه فعالیت باقی مانده و نوسازی نیز به صورت هدفمند و برنامهریزیشده انجام نشده است.
این مازاد کامیون، برخلاف تصور اولیه، نهتنها به افزایش بهرهوری منجر نشده، بلکه رقابتی فرسایشی میان رانندگان ایجاد کرده است. رقابتی که در آن، هر راننده برای عقب نماندن از دیگران ناچار میشود کرایه کمتری بپذیرد و همین موضوع، کف نرخها را به شکل غیررسمی پایین میآورد.

نقش دلالان بار در تشدید رقابت ناسالم
در بازاری که تعداد کامیونها از میزان بار موجود بیشتر است، فضا برای فعالیت واسطهها مهیا میشود. رانندهای که ساعتها یا حتی روزها منتظر نوبت بارگیری مانده، برای جلوگیری از خواب سرمایه و توقف کامیون، حاضر است با حداقل سود یا حتی بدون سود بار بزند. این نقطه دقیقا جایی است که دلالان بار وارد عمل میشوند.
واسطهها با استفاده از شرایط نابرابر بازار، کرایههای پایینتر را به رانندگان پیشنهاد میدهند و در عین حال، سهم خود را نیز از این معامله برمیدارند. کمیسیونهایی که گاه با عناوین مختلف دریافت میشود، در عمل هزینههایی پنهان است که مستقیما از جیب راننده پرداخت میشود؛ رانندهای که باید هزینه سوخت، لاستیک، بیمه، تعمیرات و اقساط را تأمین کند.
محدودیت مداخله دولت و چالش سیاستگذاری
حملونقل جادهای طبق قانون در اختیار بخش خصوصی است و همین موضوع، دامنه مداخله مستقیم دولت را محدود میکند. ذات این بخش بر پایه رقابت شکل گرفته، اما زمانی که زیرساختها اصلاح نشده و مدیریت ناوگان بهدرستی انجام نمیشود، رقابت از مسیر سالم خود خارج میشود.
در چنین شرایطی، تعیین نرخ مصوب بدون ابزار نظارتی موثر، کارایی لازم را ندارد. رانندگان در عمل میان پذیرش کرایه پایین یا بیکاری اجباری یکی را انتخاب میکنند و این انتخاب، اغلب به زیان آنها تمام میشود.
راهکارها؛ چگونه دست دلالان کوتاه میشود؟
رئیس سازمان راهداری معتقد است راهحل اصلی، نه در سرکوب رقابت، بلکه در شفافسازی بازار و اصلاح ساختارها است. استفاده از سامانههای هوشمند توزیع بار، مدیریت تعداد ناوگان فعال، خروج تدریجی کامیونهای فرسوده از چرخه حملونقل و جلوگیری از فعالیتهای غیرشفاف، میتواند به بازگشت تعادل به بازار کمک کند.
نوسازی هدفمند ناوگان نیز نقش مهمی در این مسیر دارد. کاهش تعداد کامیونهای فرسوده و کمبازده، علاوه بر افزایش بهرهوری، میتواند فشار رقابتی را کاهش داده و زمینه را برای واقعی شدن نرخ کرایهها فراهم کند.

بازگشت تعادل به بازار حملونقل؛ شرط پایان رقابت ناسالم و دلالی
آنچه امروز به عنوان رقابت ناسالم میان رانندگان کامیون شناخته میشود، بیش از آنکه نتیجه انتخاب آگاهانه آنها باشد، محصول ساختاری معیوب و ناترازی مزمن در بازار حملونقل جادهای است. تا زمانی که نسبت بار به ناوگان اصلاح نشود و شفافیت در توزیع بار افزایش نیابد، دلالی، کمیسیونهای اضافه و کرایههای پایین همچنان واقعیت روزمره جادهها خواهد بود.
به نظر شما کدام راهکار عملیتر است؛ کاهش تعداد ناوگان فعال، شفافسازی کامل توزیع بار یا اصلاح نظام نرخگذاری، و چرا؟ نظر خود را در این باره با ما به اشتراک بگذارید.
این مطلب توسط تیم کارشناسان سایت پایه یک نوشته شده است.
پشت هر مطلب در وبلاگ پایه یک، کار تیمی است؛ خبرنگار میدانی، کارشناس فنی و پژوهشگر محتوا. از مقایسهٔ جزئیات تا راهنمای انتخاب بهترینهای انواع کامیون و کامیونت، راهنمای لوازم و قطعات خودروهای سنگین و... ما به تصمیمهای روزمره سنگین سواران کمک میکنیم. کلیک کنید تا با نویسندگان ما بیشتر آشنا شوید.
در حال حاضر هیچ نظر یا دیدگاهی ثبت نشده است. شما میتوانید اولین نفری باشید که دیدگاه یا نظر خود را برای ما ارسال میکنید.